नंदुरबार, 25 फेब्रुवारी, (हिं.स.) सातपुड्याच्या पायथ्याशी असलेल्या आदिवासी पाड्यावर होळीच्या उत्सवाला प्रारंभ झाला आहे. भोंगऱ्या बाजाराची धूम सुरु झाली आहे. खान्देशात मोठ्या प्रमाणावर हा उत्सव साजरा होतो. सातपुड्याच्या पायथ्याशी वसलेल्या आदिवासी पाड्यांमध्ये होळीच्या उत्सवाची रंगत चढू लागली असून पारंपरिक भोंगऱ्या बाजाराचा स्वर पुन्हा एकदा दऱ्याखोऱ्यांत घुमू लागला आहे. खान्देशातील आदिवासी समाजासाठी विशेष महत्त्व असलेला हा उत्सव उत्साह, परंपरा आणि सामाजिक ऐक्य यांचे प्रतीक मानला जातो.

दरवर्षीप्रमाणे यंदाही मोठ्या उत्साहात भोंगऱ्या बाजाराची सुरुवात झाली असून परिसरात आनंदाचे वातावरण आहे. सातपुडा पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेल्या गावांमध्ये होळी म्हणजे केवळ रंगांचा सण नसून सांस्कृतिक परंपरांचा महोत्सव असतो. आदिवासी बांधवांसाठी भोंगऱ्या बाजाराला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. होळीपूर्व काळात ठरावीक ठिकाणी हा बाजार भरतो. या बाजारात खरेदी-विक्रीसोबतच नृत्य, गाणी, वाद्यांचा गजर आणि पारंपरिक पोशाखांची झळाळी पाहायला मिळते. भोंगऱ्या बाजाराचे वैशिष्ट्य म्हणजे तरुण-तरुणींचा उत्स्फूर्त सहभाग. पारंपरिक वेशभूषेत सजलेले युवक-युवती ढोल, ताशा, थाळी यांसारख्या वाद्यांच्या तालावर फेर धरतात.

‘भोंगऱ्या’ या नावामागे तरुणांकडून वाजविण्यात येणाऱ्या विशेष शिट्टीसदृश वाद्याचा संदर्भ असल्याचे ज्येष्ठ सांगतात. या सुरेल आवाजामुळे बाजाराला वेगळीच ओळख प्राप्त झाली आहे. जिल्ह्यातील सातपुडा परिसरात सध्या दर आठवड्याला वेगवेगळ्या गावांत भोंगऱ्या बाजार भरत आहे. सकाळपासूनच आसपासच्या पाड्यांमधून नागरिक पारंपरिक पोशाखात बाजाराच्या ठिकाणी दाखल होतात. महिलांच्या रंगीबेरंगी लुगड्यांनी आणि पारंपरिक दागिन्यांनी बाजारपेठ खुलून दिसते. हातमागावरील वस्त्रे, मातीची भांडी, बांबूच्या वस्तू, शेतीसाठी लागणारी साधने तसेच घरगुती उपयोगाच्या वस्तूंची मोठ्या प्रमाणावर खरेदी-विक्री होते. संध्याकाळी होळीच्या ज्वाळा प्रज्वलित झाल्यानंतर वातावरणात आणखीच रंगत येते. होळीभोवती पारंपरिक नृत्य सादर केले जाते. ढोलाच्या ठेक्यावर थिरकणाऱ्या पावलांनी संपूर्ण परिसर दुमदुमून जातो. स्त्रिया पारंपरिक गीते म्हणत फेर धरतात. पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या या लोकपरंपरा आजही जतन केल्या जात असल्याचे चित्र पाहायला मिळते. बाजाराच्या ठिकाणी पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था, स्वच्छता आणि सुरक्षा याकडे लक्ष दिले जात आहे. कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये यासाठी पोलीस बंदोबस्त ठेवण्यात आला आहे. तसेच आरोग्य पथकही सज्ज ठेवण्यात आले आहे.

खान्देशात होळी आणि भोंगऱ्या बाजार हे अविभाज्य नाते मानले जाते. ग्रामीण आणि आदिवासी संस्कृतीचे दर्शन घडविणारा हा उत्सव पर्यटकांनाही आकर्षित करू लागला आहे. पारंपरिक खाद्यपदार्थांची रेलचेलही बाजारात पाहायला मिळते. सातपुड्याच्या दऱ्याखोऱ्यात सध्या उत्साहाचे वातावरण असून भोंगऱ्या बाजाराच्या निमित्ताने आदिवासी संस्कृतीचे रंग पुन्हा खुलले आहेत. परंपरा, सामाजिक एकोपा आणि आनंदाचा संगम असलेला हा उत्सव पुढील काही दिवस सातपुड्यात रंगणार असून खान्देशातील सांस्कृतिक जीवनाची समृद्ध परंपरा अधोरेखित करणार आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / मनोहर कांडेकर