आज २८ मार्च २०२६ ची ही तप्त सकाळ. सूर्याच्या प्रखर तिरिपीने खिडकीतून आत डोकावलं आहे आणि वातावरणात जाणवणारा तो कोरडा उष्मा सांगतोय की निसर्गाचा 'रुद्र' अवतार आता सुरू झाला आहे. मी हातात वर्तमानपत्र घेतलं आणि डोळ्यासमोर बातमी आली— 'मिशन शीतल कवच'. ठाणे आणि रायगड जिल्हा प्रशासनाने वाढत्या उन्हाळ्याचा मुकाबला करण्यासाठी केलेली जय्यत सज्जता.

ही बातमी वाचताना मी थोडा वेळ थांबलो. ही बातमी देणारे मनोज सुमन शिवाजी सानप (जिल्हा माहिती अधिकारी) यांचा आज ५० वा वाढदिवस आहे. सानप सरांच्या या लेखाकडे पाहताना मला माझ्या 'फाउंडेशन आणि फ्लो' प्रवासातले एक महत्त्वाचे सत्य गवसले— हा केवळ एक सरकारी 'जीआर' किंवा तांत्रिक माहिती नाही, तर ती एका संवेदनशील माणसाने समाजाच्या कल्याणासाठी व्यक्त केलेली 'काळजी आणि आस्था' (Care and Concern) आहे.

'अदृश्य' पाया: पन्नास वर्षांची शीतल सावली

मी अनेक वर्षं उन्हाळ्याकडे फक्त एक 'वैयक्तिक त्रास' म्हणून बघितलं. स्वतःला वातानुकूलित खोलीत कोंडून घेणं आणि बाहेरच्या उन्हाचा द्वेष करणं... हेच माझं जगणं होतं. पण आज सानप सरांच्या या लेखाने मला माझ्या जुन्या चुकांमधून एक नवीन धडा दिला. मी केवळ स्वतःला 'थंड' ठेवण्याचा 'दिखावा' (Impression) करत होतो, पण समाजाच्या ज्या 'पायावर' (Foundation) माझं अस्तित्व उभं आहे, त्या 'अदृश्य' हातांच्या सुरक्षेचा मला विसर पडला होता.

मनोज सानप सरांकडे बघताना मला जाणवतं की, ते गेल्या अनेक वर्षांपासून माहितीच्या क्षेत्रात अशा एका 'अदृश्य वायर' (Invisible Wire) सारखे काम करत आहेत, ज्यामुळे समाजाला संकटाच्या काळातही योग्य 'प्रकाश' (जाणीव) मिळतो. पन्नास वर्षांचा हा प्रवास म्हणजे केवळ सरकारी सेवा नाही, तर तो समाजाचा 'पाया' मजबूत करण्याचा एक ध्यास आहे. 'शीतल कवच' ही मोहीम त्यांच्यासाठी केवळ 'ड्युटी' नाही, तर समाजाचा एक घटक म्हणून त्यांनी विणलेली एक 'मायेची ढाल' आहे.

जेव्हा बाहेरचं तापमान वाढतं, तेव्हा खरी गरज शरीराला थंड करण्याची नसते, तर अंतरातली माणुसकी जागी ठेवण्याची असते.

'शीतल कवच': प्रशासकीय आदेश की कौटुंबिक संवाद?

प्रशासनाने पिण्याचं पाणी, सावली आणि आरोग्याची जी सज्जता केली आहे, त्यामागे सानप सरांची एक 'कौटुंबिक आत्मीयता' दडली आहे.

परस्परावलंबित्व (Interdependency): सानप सरांनी मजुरांपासून ते पोलिसांपर्यंत सर्वांच्या सुरक्षेचा जो विचार मांडला आहे, तेच खरं 'शीतल कवच' आहे. जेव्हा आपण समाजातील शेवटच्या माणसाची काळजी घेतो, तेव्हाच आपल्या संस्कृतीचा पाया भक्कम होतो.

प्रभावाकडून अभिव्यक्तीकडे: ही बातमी वाचकाला केवळ 'माहिती' देत नाही, तर ती त्याला 'सजग' करते. हे केवळ प्रशासनाचे 'इंप्रेशन' नसून सानप सरांच्या समाजाप्रती असलेल्या प्रेमाची 'अभिव्यक्ती' (Expression) आहे.

पन्नास वर्षांचा धगधगता गारवा

आज सानप सरांचा सुवर्णमहोत्सवी वाढदिवस! ५० वर्षांच्या या प्रवासात त्यांनी स्वतःच्या कर्तृत्वाचा जो 'पाया' रचला आहे, त्यावर आज अनेक महत्त्वाच्या बातम्या आणि मोहिमांचा 'फ्लो' (प्रवाह) यशस्वीपणे वाहत आहे. सानप सरांचा स्वभाव हा त्या वडाच्या झाडासारखा आहे, जो स्वतः ऊन सोसतो पण इतरांना शीतल सावली देतो. त्यांच्या या निष्ठेला आणि दशकानुदशके जपलेल्या सामाजिक आस्थेला माझा मनापासून सलाम.

आमचा 'शीतल संकल्प' (Family Covenant)

आज सानप सरांच्या वाढदिवसानिमित्त, आपण 'मिशन शीतल कवच'ला आपल्या घराचा एक 'कौटुंबिक संकल्प' बनवूया. रात्री जेवताना आपल्या कुटुंबाशी या चार गोष्टींवर चर्चा करा:

१. पशू-पक्ष्यांचे 'पात्र': खिडकीत पक्षांसाठी पाणी ठेवा. सानप सरांनी जशी समाजाची काळजी घेतली, तशीच आपण निसर्गाची घेऊया. २. सावलीचा आधार: उन्हात काम करणाऱ्या एखाद्या मजुराला किंवा पोलिसाला पाण्याची बाटली देऊन बघा. तो पाण्याचा घोट म्हणजेच खरं 'शीतल कवच' आहे. ३. वेळेचा सन्मान: दुपारी १२ ते ३ बाहेर जाणं टाळा. हा स्वतःच्या आणि कुटुंबाच्या आरोग्याप्रती दाखवलेला आदर आहे. ४. मानसिक गारवा: उन्हाळ्यातील चिडचिड एकमेकांवर काढण्याऐवजी, घरात संवादाची ऊब निर्माण करा.

अंतिमतः: कृतज्ञतेचा सूर

आपण जोपर्यंत दुसऱ्याच्या घामाची किंमत ओळखत नाही, तोपर्यंत आपलं आयुष्य 'युज अँड थ्रो' सारखं राहील. मनोज सानप सरांनी मांडलेली ही माहिती आपल्या अस्तित्वाचा 'पाया' (Foundation) मजबूत करण्याची संधी आहे.

सानप सर, तुमच्या ५० व्या वाढदिवसानिमित्त हीच प्रार्थना की, तुमच्या आस्थेचा हा गारवा असाच समाजाला शीतल करत राहो.

सुरक्षित आणि शीतल उन्हाळा २०२६

निसर्गाच्या उष्म्याचा सामना करताना, माणुसकीची सावली धरणाऱ्या सानप सरांसारख्या प्रत्येक 'अदृश्य' हाताला माझा सलाम... आणि मनोज सानप सरांना त्यांच्या पन्नासाव्या वाढदिवसाच्या अनंत शुभेच्छा,

लेखक: विजयकुमार कट्टी

---------------

हिंदुस्थान समाचार / हर्षदा गावकर