इस्लामाबाद, 12 एप्रिल (हिं.स.) अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे. डी. व्हान्स यांनी इराण आणि अमेरिका

यांच्यातील शांतता चर्चेतून काहीही निष्पन्न न झाल्याबद्दल निराशा व्यक्त केली. व्हान्स म्हणाले की, इस्लामाबादमधील चर्चा कोणत्याही निष्कर्षापर्यंत पोहोचू शकली नाही. इराण आमच्या अनेक अटी स्वीकारण्यास तयार नव्हता. आम्ही कोणत्याही कराराशिवाय अमेरिकेत परत जात आहोत, असे ते म्हणाले. इराण आणि अमेरिका अशा टप्प्यावर पोहोचण्यात अयशस्वी ठरले आहेत, जिथे संघर्षावर तोडगा काढता येईल. या शांतता चर्चेचा मुख्य उद्देश मध्य-पूर्वेतील परिस्थिती सामान्य करणे, लेबनॉनवरील इस्रायली हल्ले थांबवणे आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जहाजांच्या सुरक्षित वाहतुकीची खात्री करणे हा होता, जेणेकरून कच्च्या तेलाच्या गगनाला भिडणाऱ्या किमतींना आळा घालता येईल.

इस्लामाबादमधील शांतता चर्चा निष्फळ ठल्यानंतर इराणने म्हटले, अमेरिकेने खूप जास्त मागण्या केल्या, ज्या आम्ही कोणत्याही परिस्थितीत स्वीकारायला तयार नव्हतो.

अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जेडी व्हान्स यांनी रविवारी एका पत्रकार परिषदेत सांगितले, आम्ही अद्याप कोणत्याही निष्कर्षावर पोहोचलेलो नाही. अनेक मुद्द्यांवर आमचे मतभेद आहेत. त्यांनी आमच्या अटी स्वीकारल्या नाहीत ही खेदाची बाब आहे. जेडी व्हान्स म्हणाले की, इराणसोबतची आमची चर्चा पहिल्या दिवशी चांगली झाली. आम्ही इराणला आमचा सर्वोत्तम प्रस्ताव दिला, पण ते तो स्वीकारायला तयार नाहीत. त्यामुळे, आम्ही कोणत्याही तोडग्यावर पोहोचलेलो नाही. आम्ही कोणताही तोडगा न काढता अमेरिकेत परतत आहोत.

शनिवारी अमेरिका आणि इराण यांच्यात जवळपास २१ तास चर्चा झाली. अमेरिकेच्या वतीने उपराष्ट्रपती जेडी व्हान्स यांनी चर्चेचे नेतृत्व केले. इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराघची आणि संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बागेर गालिबाफ यांनी यात सहभाग घेतला. पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ आणि लष्करप्रमुख आसिम मुनीर उपस्थित होते. प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तानुसार, इराण आणि अमेरिका यांच्यातील चर्चा अयशस्वी होण्याचे कारण होर्मुझची सामुद्रधुनी हे होते. इराणला त्यावर संपूर्ण नियंत्रण हवे आहे, पण अमेरिकेने स्पष्टपणे म्हटले आहे की तो एक आंतरराष्ट्रीय मार्ग आहे. इराण आणि अमेरिका दोघेही होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचे महत्त्व ओळखतात.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा मुद्दा गुंतागुंतीचा राहिला आहे. या चर्चेदरम्यान, अमेरिकेच्या युद्धनौकांनीही होर्मुझची सामुद्रधुनी ओलांडली आहे, ज्यामुळे अमेरिकेने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीभोवती नाकेबंदी लादली आहे. परिणामी, चर्चेचे अपयश इराणसाठी वाईट बातमी आहे. ४० दिवसांच्या युद्धामुळे इराण लक्षणीयरीत्या कमकुवत झाला आहे. तथापि, इराण पडद्याआड चीन आणि रशियाला पाठिंबा देत असल्याच्या बातम्याही समोर येत आहेत. पण अमेरिकेने आपण युद्धासाठी तयार असल्याचे स्पष्ट केले आहे. जेडी व्हान्स म्हणाले, थोडक्यात सांगायचे तर, आम्हाला हे पाहायचे होते की ते अण्वस्त्रे मिळवण्याचा किंवा अशी उपकरणे मिळवण्याचा प्रयत्न करणार नाहीत, ज्यामुळे त्यांना लवकर अण्वस्त्रे मिळवता येतील. पण ते तसे करण्यास तयार नाहीत.

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चा सुरुवातीला जोरदार शाब्दिक चकमकींनी सुरू झाली. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणारी अमेरिकन जहाजे हेच आपले लक्ष्य असल्याचे इराणने स्पष्टपणे सांगितले. इराणने आपली गोठवलेली मालमत्ता (ज्यात ६ अब्ज डॉलर्सचा समावेश आहे) सोडण्याची मागणीही पुन्हा केली. दुसरीकडे, अमेरिकेने म्हटले की होर्मुझची सामुद्रधुनी हा एक आंतरराष्ट्रीय मार्ग आहे, जो कोणताही देश रोखू शकत नाही. हा मार्ग खुला ठेवण्यासाठी अमेरिका सर्व आवश्यक पावले उचलण्यास तयार असल्याचे जेडी व्हान्स यांनी सांगितले. पाकिस्तानने आशा व्यक्त केली की शांतता चर्चेतून तोडगा निघेल, ज्यामुळे मध्य-पूर्वेतील वातावरण सुधारेल.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / वृषाली देशपांडे