वॉशिंग्टन, 13 एप्रिल (हिं.स.)इस्लामाबादमध्ये तडजोडीसाठी झालेल्या वाटाघाटी अयशस्वी झाल्यानंतर, अमेरिका आणि इराण पुन्हा एकदा संघर्षाच्या उंबरठ्यावर उभे ठाकले आहेत. मध्य-पूर्वेत पुन्हा युद्ध सुरू होण्याची भीती वाढली आहे. सोमवार, १३ एप्रिलपासून, अमेरिका अशा कृती करण्यास सज्ज आहे. अमेरिकी सैन्याने म्हटले आहे की, ते काही तासांत (सोमवारी) होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील सर्व इराणी बंदरांची नाकेबंदी सुरू करेल. पाकिस्तानमध्ये शांतता चर्चा झाली, पण अमेरिकेने आरोप केला आहे की, इस्लामिक प्रजासत्ताकाने आपल्या अणु-महत्वाकांक्षा सोडण्यास नकार दिला आहे. दरम्यान, इराणच्या परराष्ट्र मंत्र्यांनी आरोप केला आहे की, इस्लामाबादमध्ये करार अगदी जवळ आला होता, पण नंतर अमेरिकेने आपले नियम बदलण्यास सुरुवात केली.

अरबी आखात आणि ओमानच्या आखातावरील सर्व इराणी बंदरांसह, इराणी बंदरे आणि किनारी भागांमध्ये प्रवेश करणाऱ्या किंवा तेथून बाहेर पडणाऱ्या सर्व राष्ट्रांच्या जहाजांवर ही नाकेबंदी निःपक्षपातीपणे लागू केली जाईल, असे अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने एका निवेदनात म्हटले आहे. ही नाकेबंदी सोमवारी भारतीय वेळेनुसार सायंकाळी ७:३० वाजता सुरू होईल, असेही त्यात म्हटले आहे. निवेदनात असेही म्हटले आहे की, अमेरिकन सैन्य होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून इराणी नसलेल्या बंदरांकडे जाणाऱ्या जहाजांना अडवणार नाही आणि खलाशांना पुढील सूचना दिल्या जातील.

होर्मुझच्या नाकेबंदीची घोषणा सर्वप्रथम ट्रम्प यांनी केली होती. एका विस्तृत सोशल मीडिया पोस्टमध्ये, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प म्हणाले की, होर्मुझची सामुद्रधुनी सुरुंगमुक्त करून ती सर्व प्रकारच्या जहाजांसाठी पुन्हा खुली करणे हे त्यांचे ध्येय आहे, परंतु या जलमार्गावर नियंत्रण मिळवून इराणला फायदा घेऊ दिला जाऊ नये. ट्रम्प म्हणाले, तात्काळ प्रभावाने, जगातील सर्वोत्तम असलेले अमेरिकेचे नौदल, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत प्रवेश करण्याचा किंवा बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कोणत्याही आणि सर्व जहाजांना रोखण्याची प्रक्रिया सुरू करेल. आमच्यावर किंवा शांततापूर्ण जहाजांवर गोळीबार करणाऱ्या कोणत्याही इराणी व्यक्तीला उडवून दिले जाईल!

अमेरिकेच्या लष्कराने शनिवारी सांगितले की, नौदलाची दोन युद्धनौका होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून सुरुंग हटवण्यासाठी आणि टँकर्ससाठी सुरक्षित मार्ग सुनिश्चित करण्यासाठी गेल्या होत्या, तथापि तेहरानने हा दावा फेटाळला. इराणच्या 'फर्स' वृत्तसंस्थेने रविवारी वृत्त दिले की, सामुद्रधुनीकडे जाणारे पाकिस्तानी ध्वज असलेले दोन तेल टँकर्स परत फिरले आहेत.

इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी 'एक्स'वरील एका पोस्टमध्ये म्हटले आहे की, तेहरान वॉशिंग्टनसोबतच्या करारापासून फक्त काही इंच दूर होते, परंतु त्यांना अतिरेकीवाद, सतत बदलणारे नियम आणि नाकेबंदीचा सामना करावा लागत आहे. इस्लामाबादमधील वाटाघाटी अयशस्वी झाल्यामुळे, पुन्हा सुरू होणाऱ्या लढाईमुळे तेल आणि वायूच्या किमती गगनाला भिडू शकतात आणि जहाजवाहतूक तसेच तेल व वायू सुविधांचे आणखी नुकसान होऊ शकते, अशी भीती निर्माण होईल.

सोमवारी व्यापार सुरू झाल्यानंतर लगेचच, मे महिन्याच्या डिलिव्हरीसाठी वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (WTI) च्या प्रति बॅरलची किंमत जवळपास आठ टक्क्यांनी वाढून $104.50 झाली, तर जूनच्या डिलिव्हरीसाठी आंतरराष्ट्रीय बेंचमार्क ब्रेंटची किंमत सात टक्क्यांनी वाढून $102 झाली.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / वृषाली देशपांडे