१. ऋणानुबंध: एक कृतज्ञतापूर्वक सुरुवात

आज हनुमान जयंतीच्या या मंगल समयी, जेव्हा मी आपल्या समाजाचा उत्साह आणि प्रशासकीय यंत्रणेची धावपळ पाहतो, तेव्हा मला एक खोलवर अभिमान वाटतो. पण या उत्सवाच्या गदारोळात मी जेव्हा स्वतःच्या अंतर्मनात डोकावतो, तेव्हा मला जाणीव होते की, हे केवळ एक 'सेलिब्रेशन' नाही. हा तर एक प्रवास आहे—ज्या समाजाने आणि निसर्गाने आपल्याला घडवले, त्या मातीचे ऋण फेडण्यासाठी स्वतःला पुन्हा एकदा समर्पित करण्याचा. हा उत्सव म्हणजे मला आणि तुम्हांला मिळालेली एक अशी संधी आहे, जिथे आपण आपल्या सार्वजनिक कर्तव्याला आध्यात्मिक अधिष्ठान देऊ शकतो.

२. मूळ तत्त्वज्ञान: वेगातील हरवलेली जाणीव

“मनोजवं मारुततुल्यवेगमं”—हनुमानजींचा वेग मनासारखा आणि वाऱ्यासारखा आहे. आजच्या जगात मी पाहतोय की, आपणही तोच वेग धारण केला आहे. पण हा वेग आपल्याला कुठे नेतोय? आपण शक्तिशाली झालो आहोत, पण शहाणे झालो आहोत का? आपण 'कनेक्टेड' आहोत, पण 'कॉन्शस' आहोत का? मला असे वाटते की, आपण आज 'इंपल्स' (आवेग) द्वारे चाललो आहोत, 'पर्पज' (उद्देश) द्वारे नाही. निसर्गाचा ऱ्हास आणि मनाची अस्वस्थता ही केवळ बाहेरची संकटे नसून, आपल्या अंतर्मनातील हरवलेल्या संतुलनाचे प्रतिबिंब आहेत, असे मला प्रामाणिकपणे वाटते.

३. कृतीशील उत्तरदायित्व: आचरणातील शुद्धता

हनुमानजींना आपण 'जितेंद्रिय' म्हणतो—ज्यांनी स्वतःच्या इंद्रियांवर विजय मिळवला. जेव्हा मी आजच्या चंगळवादाकडे पाहतो, तेव्हा मला जाणवते की खरी ताकद दुसऱ्यावर राज्य करण्यात नाही, तर स्वतःच्या उपभोगावर मर्यादा घालण्यात आहे. माझ्या लेखी, मारुतीरायाची भक्ती ही केवळ मंदिरात दिवा लावण्यापुरती मर्यादित असूच शकत नाही. जर मी नदी प्रदूषित करत असेन आणि त्याच वेळी देवाला अभिषेक करत असेन, तर ती भक्ती नाही, तो एक विरोधाभास आहे. आपल्या भागीदारीतील खरा 'डिलिव्हरेबल' (अंतिम परिणाम) हा आपल्या दैनंदिन आचरणात उतरला पाहिजे. कोणीही मागे राहू नये हा विचार जेव्हा माझ्या कृतीतून दिसेल, तेव्हाच मी स्वतःला खरा रामदूत म्हणवून घेऊ शकेन.

४. दूरगामी दृष्टीकोन: सुसंवादाचा वारसा

हा बदल एका रात्रीत होणार नाही, याची मला कल्पना आहे. त्यासाठी आपल्याला सातत्य आणि संयम हवा. जेव्हा आपण निसर्गाशी आणि स्वतःशी सुसंवाद साधतो, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने समाजात 'वास्तविक सुसंवाद' निर्माण होतो. हनुमानजींचे आयुष्य हा केवळ एक इतिहास नाही, तर तो आपल्यासाठी 'कॉन्शस लिविंग'चा (जाणीवपूर्वक जगण्याचा) एक ब्ल्यू प्रिंट आहे. आपण निसर्गाचे मालक नसून त्याचे 'केअरटेकर' आहोत, ही जाणीवच आपल्याला भविष्यातील संकटांपासून वाचवू शकेल.

५. संकल्पाचे पाऊल: उपासनेकडून प्रकटीकरणाकडे

शेवटी, हे माझे विचार कोणावर लादण्यासाठी नाहीत, तर हा माझ्या स्वतःच्या संकल्पाचा एक भाग आहे. मला असे वाटते की, आपण सर्वांनीच आता घाई सोडून, शांतपणे स्वतःशी संवाद साधण्याची हीच ती वेळ आहे. या हनुमान जयंतीला आपण केवळ त्यांच्यासमोर नतमस्तक न होता, त्यांच्यातील गुण आपल्यात कसे उतरतील, याचा शोध घेऊया.

कारण, मानवतेचे आणि आपल्या धरणीमातेचे भवितव्य आपण कोणाची पूजा करतो यावर नाही, तर आपण 'काय बनतो' यावर अवलंबून आहे.

लेखक : विजयकुमार कट्टी

---------------

हिंदुस्थान समाचार / हर्षदा गावकर