तेहरान , 29 मे (हिं.स.)।इराणने दावा केला आहे की, त्याने अलीकडेच होर्मुझ सामुद्रधुनीजवळ अमेरिकेचा एमक्यू-9 रीपर ड्रोन आपल्या नव्या एअर डिफेन्स सिस्टम ‘अराश-ए-कमांगिर’च्या मदतीने पाडला आहे. इराणी सरकारी माध्यमांच्या माहितीनुसार, ही घटना केश्म बेटाजवळ घडली असून या स्वदेशी संरक्षण प्रणालीचा वापर करण्यात आला.

अमेरिकन एमक्यू-9 रीपर ड्रोनची किंमत प्रति युनिट सुमारे 1.6 कोटी ते 3 कोटी डॉलर्स इतकी असल्याचे सांगितले जाते. जर इराणचा दावा खरा ठरला, तर ‘अराश-ए-कमांगिर’ प्रणालीचा प्रत्यक्ष युद्धात वापर होण्याची ही पहिलीच घटना ठरेल.

इराणी माध्यमांनी सांगितले की, देशाच्या सागरी सीमा आणि हवाई क्षेत्राच्या सुरक्षेसाठी ही कारवाई करण्यात आली. इराणच्या न्यूज एजन्सीने अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याने म्हटले की, “हे ऑपरेशन इराणच्या ताकदीचा स्पष्ट संदेश आहे.”मात्र, आतापर्यंत कोणत्याही स्वतंत्र आंतरराष्ट्रीय स्रोताने इराणच्या या दाव्याची पुष्टी केलेली नाही. संरक्षण तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, इराण यापूर्वीही आपल्या लष्करी उपकरणे आणि क्षमतांबाबत मोठे दावे करत आला आहे, ज्यांची पडताळणी करणे नेहमीच सोपे नसते.

तज्ज्ञांच्या मते, हा दावा पूर्णपणे अशक्यही नाही, कारण इराण गेल्या अनेक वर्षांपासून कमी खर्चिक आणि मोबाइल एअर डिफेन्स सिस्टम विकसित करण्यावर काम करत आहे. अशा प्रणाली मोठ्या रडार नेटवर्कवर अवलंबून नसतात आणि त्यांना सहजपणे लपवता किंवा एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हलवता येते.

लंडनच्या किंग्स कॉलेजमधील सुरक्षा अध्ययनाचे वरिष्ठ व्याख्याते मार्क हिलबोर्न यांनी सांगितले की, इराण क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानामध्ये मोठ्या प्रमाणात आत्मनिर्भर झाला आहे. त्यांच्या मते, स्वस्त आणि लहान प्रणालीसुद्धा मोठ्या आणि महागड्या लष्करी उपकरणांसाठी गंभीर धोका ठरू शकतात.

या नव्या प्रणालीचे नाव इराणी पौराणिक पात्र ‘अराश द आर्चर’च्या नावावर ठेवण्यात आले आहे. लोककथांनुसार, त्याने एक बाण सोडून इराण आणि मध्य आशियामधील सीमा निश्चित केली होती.विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की, ही पूर्णपणे नवी क्रांतिकारी तंत्रज्ञान प्रणाली नसून इराणच्या विद्यमान लहान आणि मोबाइल एअर डिफेन्स सिस्टमचे अधिक प्रगत रूप असू शकते. या प्रणालीची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे ती अतिशय वेगाने तैनात करता येते आणि सहज लपवता येते.

न्यूयॉर्कस्थित सुरक्षा विश्लेषक अॅलेक्स अल्मेडा यांनी सांगितले की, ही प्रणाली बहुधा इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल किंवा हीट-सीकिंग तंत्रज्ञानाचा वापर करत असावी. म्हणजेच ती पारंपरिक रडारवर पूर्णपणे अवलंबून राहत नाही. अहवालानुसार, इराणच्या काही लहान एअर डिफेन्स प्रणाली अशा प्रकारे तयार करण्यात आल्या आहेत की त्या आकाशात सतत गस्त घालत राहतात आणि लक्ष्य दिसताच हल्ला करू शकतात. मोठ्या एअर डिफेन्स सिस्टमच्या तुलनेत या प्रणाली स्वस्त आणि जलद तयार होणाऱ्या आहेत. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, एमक्यू-9 रीपरसारखे ड्रोन, जे प्रामुख्याने निगराणीसाठी तयार करण्यात आले आहेत आणि तुलनेने कमी वेगाने उडतात, ते अशा प्रणालींसाठी सोपे लक्ष्य ठरू शकतात.

पॅरिसमधील सायन्सेस पो विद्यापीठाच्या प्राध्यापिका निकोल ग्राजेव्हस्की यांनी सांगितले की, इराणला अजूनही मध्यम आणि लांब पल्ल्याच्या मजबूत एअर डिफेन्स क्षमतेची गरज आहे. मात्र, मोबाइल प्रणालींचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे त्यांना वेगाने एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हलवता येते.त्यांनी पुढे सांगितले की, उपलब्ध व्हिडिओंच्या आधारे ड्रोन पाडणे इराणसाठी तुलनेने सोपे ठरले असावे. मात्र, या घटनेवरून इतके निश्चित दिसते की, इराणकडे अजूनही काही प्रभावी एअर डिफेन्स क्षमता अस्तित्वात आहेत.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Priyanka Bansode