मुंबई, 11 ऑगस्ट (हिं.स.)। पश्चिम आशियातील संघर्षासह जागतिक पातळीवरील अनिश्चितता कायम असतानाही भारतातील सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांनी (एमएसएमईs) आपली लवचिकता कायम राखली आहे. व्यावसायिक विश्वास सकारात्मक पातळीवर स्थिर असून, आगामी वर्षाबाबतही उद्योगांमध्ये आशावाद कायम आहे. भारतीय लघु उद्योग विकास बँक (सिडबी)ने जाहीर केलेल्या एप्रिल–जून 2026 या कालावधीतील ताज्या एमएसएमई आउटलुक सर्वेक्षणातून हे स्पष्ट झाले आहे.

सर्वेक्षणानुसार, खर्चातील वाढता दबाव, मागणीबाबतची चिंता आणि कुशल मनुष्यबळाची कमतरता यांसारख्या आव्हानांचा MSME क्षेत्राला सामना करावा लागत असला, तरी एकूणच या क्षेत्रातील व्यावसायिक वातावरण सकारात्मक आहे. उद्योगांनी विक्री स्थिर असल्याचे, नफ्याचे प्रमाण तुलनेने स्थिर राहिल्याचे आणि वित्तपुरवठ्याची उपलब्धता कायम असल्याचे नमूद केले आहे. तसेच, आगामी तिमाहींबाबतच्या अपेक्षाही सकारात्मक आहेत. या लवचिकतेचे प्रतिबिंब एमएसएमई बिझनेस कॉन्फिडन्स इंडेक्स (M-BCI) मध्येही दिसून येते. एप्रिल–जून 2026 या तिमाहीत M-BCI 59.3 वर राहिला, तर मागील तिमाहीत तो 59.8 होता. हा निर्देशांक 50 च्या पातळीपेक्षा लक्षणीयरीत्या वर असून, जागतिक पातळीवरील अनिश्चित वातावरणातही एमएसएमई क्षेत्रातील व्यावसायिक विश्वास विस्ताराच्या पातळीवर कायम असल्याचे दर्शवतो. सर्वेक्षणातून भविष्यातील व्यावसायिक परिस्थितीबाबतचा सातत्यपूर्ण आशावादही दिसून येतो. जुलै–सप्टेंबर 2026 या तिमाहीसाठी एमएसएमई बिझनेस एक्स्पेक्टेशन्स इंडेक्स (M-BEI) 60.1 वर राहिला असून, एप्रिल–जून 2027 या कालावधीसाठी तो आणखी सुधारून 61.2 वर जाण्याची अपेक्षा आहे. यावरून आगामी वर्षातील व्यावसायिक परिस्थितीबाबत एमएसएमई मध्ये विश्वास कायम असल्याचे दिसून येते.

एप्रिल–जून 2026 या तिमाहीत उत्पादन, व्यापार आणि सेवा या तिन्ही क्षेत्रांमध्ये विक्रीबाबतचा दृष्टिकोन एकूणच सकारात्मक राहिला. मागील सर्वेक्षणाच्या तुलनेत उत्पादन आणि सेवा क्षेत्रातील उद्योग काहीसे अधिक सावध झाले असले, तरी व्यापार क्षेत्रातील उद्योगांची कामगिरी अधिक चांगली राहिली. या क्षेत्रात निराशावादी दृष्टिकोन व्यक्त करणाऱ्या उद्योगांचे प्रमाण कमी झाले. विविध क्षेत्रांमध्ये नफ्याचे प्रमाणही मोठ्या प्रमाणात स्थिर राहिले. बहुतांश उद्योगांनी या तिमाहीत नफ्याच्या प्रमाणात कोणताही लक्षणीय बदल झाला नसल्याचे सांगितले. त्याच वेळी, उत्पादन क्षेत्रातील 21%, व्यापार क्षेत्रातील 20% आणि सेवा क्षेत्रातील 22% उद्योगांनी निव्वळ नफ्याच्या प्रमाणात सुधारणा झाल्याचे सांगितले. मात्र, विविध क्षेत्रांतील 20% ते 30% उद्योगांनी नफ्याच्या प्रमाणात घट झाल्याचे नमूद केले असून, काही MSMEs वर नफ्याच्या मार्जिनचा दबाव कायम असल्याचे यातून दिसून येते.

कुशल मनुष्यबळाची उपलब्धता हे एमएसएमई समोरील प्रमुख आव्हानांपैकी एक असल्याचे सर्वेक्षणातून समोर आले आहे. उत्पादन आणि सेवा क्षेत्रातील सुमारे 20% प्रतिसादकांनी कुशल कामगारांच्या उपलब्धतेत घट झाल्याचे सांगितले. मात्र, बहुतांश उद्योगांनी मनुष्यबळाची उपलब्धता स्थिर राहिली किंवा त्यात सुधारणा झाल्याचे नमूद केले. त्याच वेळी, काही उद्योगांना भविष्यातही कुशल मनुष्यबळाच्या कमतरतेचा सामना करावा लागू शकतो, अशी अपेक्षा आहे. विविध क्षेत्रांमध्ये वित्तपुरवठ्याची उपलब्धता एकूणच स्थिर राहिली. बहुतांश उद्योगांनी या तिमाहीत खेळते भांडवलासाठीच्या वित्तपुरवठ्याची उपलब्धता स्थिर असल्याचे सांगितले. पुढील काळात उत्पादन क्षेत्रातील उद्योगांना खेळत्या भांडवलाच्या उपलब्धतेत काही प्रमाणात घट होण्याची अपेक्षा आहे. याउलट, सेवा आणि व्यापार क्षेत्रातील उद्योगांनी खेळत्या भांडवलाची उपलब्धता सुधारण्याची अपेक्षा व्यक्त केली आहे. एकूण वित्तपुरवठ्याच्या उपलब्धतेबाबतही अशीच प्रवृत्ती दिसून आली. उत्पादन आणि सेवा क्षेत्रातील उद्योगांना काही प्रमाणात घट अपेक्षित असताना, व्यापार क्षेत्रातील उद्योगांनी आगामी वर्षात वित्तपुरवठ्याच्या उपलब्धतेत लक्षणीय सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली आहे.

एकूणच, भारतीय MSME क्षेत्रातील व्यावसायिक भावना सकारात्मक असून मागील तिमाहीच्या तुलनेत ती मोठ्या प्रमाणात स्थिर असल्याचे सर्वेक्षणातून दिसून येते. सेवा क्षेत्रात, सध्याच्या 44% पातळीच्या तुलनेत एका वर्षानंतर व्यावसायिक परिस्थिती सुधारेल अशी अपेक्षा व्यक्त करणाऱ्या उद्योगांचे प्रमाण 32% पर्यंत कमी झाले आहे. तरीही, एकूणच भविष्यातील व्यावसायिक परिस्थितीबाबतचा दृष्टिकोन सकारात्मक कायम आहे. एमएसएमई आउटलुक सर्वेक्षण हे SIDBIकडून दर तिमाहीला घेतले जाणारे एमएसएमई क्षेत्रातील व्यावसायिक भावनांचे मूल्यांकन आहे. या सर्वेक्षणात एमएसएमई बिझनेस कॉन्फिडन्स इंडेक्स (M-BCI)च्या माध्यमातून सध्याच्या व्यावसायिक परिस्थितीचा, तर एमएसएमई बिझनेस एक्स्पेक्टेशन्स इंडेक्स (M-BEI)च्या माध्यमातून भविष्यातील अपेक्षांचा मागोवा घेतला जातो. दोन्ही निर्देशांक 0 ते 100 या मापनावर आधारित आहेत. 50 पेक्षा अधिक गुण हे सकारात्मक किंवा विस्ताराच्या दिशेने असलेला व्यावसायिक दृष्टिकोन दर्शवतात.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule