मुंबई, 18 ऑगस्ट, (हिं.स.)। मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज ऑफ इंडिया लिमिटेड (MCX) ने आज क्रूड सनफ्लॉवर ऑइलवरील फ्युचर्स कॉन्ट्रॅक्ट सुरू करण्याची घोषणा केली. या माध्यमातून भारतातील खाद्यतेलाच्या संपूर्ण मूल्यसाखळीतील सहभागींसाठी एक्सचेंजवर उपलब्ध जोखीम व्यवस्थापनाच्या पर्यायांचा विस्तार करण्यात आला आहे.

भारतामध्ये दरवर्षी अंदाजे 26–27 दशलक्ष टन खाद्यतेलाचा वापर होतो आणि त्यापैकी 60% पेक्षा अधिक गरज आयातीद्वारे भागवली जाते. आयातीवरील या मोठ्या प्रमाणातील अवलंबित्वामुळे देशांतर्गत बाजारपेठेवर जागतिक किमतीतील चढ-उतार, आंतरराष्ट्रीय मागणी-पुरवठ्याची स्थिती, चलनातील चढ-उतार तसेच स्पर्धात्मक खाद्यतेलांच्या किमतींमधील बदलांचा मोठा परिणाम होतो.

भारताच्या एकूण खाद्यतेलाच्या वापरामध्ये सनफ्लॉवर ऑइलचा वाटा सुमारे 9% आहे. दरवर्षी क्रूड सनफ्लॉवर ऑइलचा वापर अंदाजे 3.0 दशलक्ष टन इतका आहे. यापैकी जवळपास 2.8 दशलक्ष टन गरज आयातीद्वारे भागवली जाते. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय किमतीतील बदल आणि जागतिक पुरवठ्याच्या परिस्थितीचा या बाजारपेठेवर विशेष प्रभाव पडतो. त्यावर पर्यायी तेलांच्या वापराच्या पद्धती आणि सनफ्लॉवर ऑइलची तुलनात्मक स्पर्धात्मकता यातून खाद्यतेलांच्या किमती एकमेकांशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. त्यामुळे परस्पर अधिकाधिक जोडल्या जाणाऱ्या खाद्यतेल बाजारपेठेत बाजारातील सहभागींसाठी किमतीतील जोखमीचे व्यवस्थापन करणे आवश्यक ठरते.

हा करार सादर करण्याबाबत बोलताना MCX च्या व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुश्री प्रवीणा राय म्हणाल्या, “क्रूड सनफ्लॉवर ऑइल फ्युचर्स कॉन्ट्रॅक्ट सादर केल्यामुळे बाजारातील सहभागींना किमतीतील जोखीम व्यवस्थापित करण्यासाठी पारदर्शक आणि कार्यक्षम पद्धतीने एक्सचेंजवर व्यवहार करता येणारी यंत्रणा उपलब्ध होईल. त्याचबरोबर देशांतर्गत खाद्यतेल बाजारपेठेच्या विकासालाही यामुळे अधिक बळकटी मिळेल.”

नवीन कराराची रचना आयातदार, रिफायनर्स, प्रक्रिया उद्योग, व्यापारी तसेच मूल्यसाखळीतील इतर सहभागींसाठी करण्यात आली आहे. किमतीतील अस्थिरतेमुळे निर्माण होणाऱ्या अडचणींना तोंड देण्यासाठी तसेच त्यांच्या जोखीम व्यवस्थापनाच्या धोरणांची कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी हा एक्सचेंजवर व्यवहार करता येणारा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात येत आहे.

हा करार कॅश-सेटल्ड असेल. यामध्ये लागू विक्रीकर/GST वगळून Ex-Tank JNPT या आधारावर किमती निर्देशित केल्या जातील.

क्रूड सनफ्लॉवर ऑइल फ्युचर्स कॉन्ट्रॅक्टच्या सादरीकरणामुळे MCX ची पारदर्शक आणि कार्यक्षम कमोडिटी बाजारपेठांना चालना देण्याची भूमिका आणखी मजबूत होईल. तसेच, मूल्यसाखळीतील सहभागींसाठी कमोडिटीच्या किमतीतील जोखीम अधिक प्रभावीपणे व्यवस्थापित करण्याची क्षमता वाढण्यास मदत होईल.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / हर्षदा गावकर