नवी दिल्ली, 13 सप्टेंबर (हिं.स.)। जुलै आणि ऑगस्टमध्ये सलग खरेदीदाराच्या भूमिकेत राहिल्यानंतर आता सप्टेंबर महिन्यात विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार (एफपीआय) विक्रीच्या भूमिकेत दिसत आहेत. सप्टेंबरच्या पहिल्या दोन व्यावसायिक आठवड्यांतच भारतीय शेअर बाजारातून १३,१३८ कोटी रुपयांची माघार घेण्यात आली आहे.

जागतिक स्तरावर सातत्याने वाढत असलेली अनिश्चितता, कच्च्या तेलाच्या किमतीत झालेली वाढ, अमेरिकन बाँड यिल्डमध्ये झालेली वाढ आणि डॉलर मजबूत झाल्यामुळे विदेशी गुंतवणूकदारांची जोखीम घेण्याची क्षमता प्रभावित झाल्याचे मानले जात आहे. त्यामुळेच विदेशी गुंतवणूकदार जगभरातील बहुतांश स्टॉक मार्केटमध्ये विक्री करून आपली गुंतवणूक काढून घेत आहेत.

विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार (एफपीआय) २०२६ मध्ये बहुतांश काळ विक्रीच्या भूमिकेत राहिले आहेत. फेब्रुवारी, जुलै आणि ऑगस्ट वगळता २०२६च्या उर्वरित सर्व महिन्यांत विदेशी गुंतवणूकदारांनी सातत्याने विक्री करून देशांतर्गत शेअर बाजारातून पैसा काढला आहे. विशेषतः मार्च महिन्यात विदेशी गुंतवणूकदारांनी जोरदार विक्री केली. त्यानंतर जुलैच्या आधीचे सलग तीन महिने म्हणजे जून, मे आणि एप्रिलमध्येही एफपीआय देशांतर्गत शेअर बाजारात विक्री करून पैसा काढत होते.

मात्र, जुलै महिन्यात विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी विक्रीच्या तुलनेत अधिक खरेदी केली. या महिन्यात विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी २०,१९९ कोटी रुपयांची निव्वळ गुंतवणूक केली. त्याचप्रमाणे ऑगस्ट महिन्यातही विदेशी गुंतवणूकदारांच्या खरेदीचा आकडा विक्रीच्या आकड्यापेक्षा अधिक राहिला. या महिन्यात एफपीआयने भारतीय शेअर बाजारात ३०,९१९ कोटी रुपयांची गुंतवणूक केली.

२०२६ मध्ये जुलै आणि ऑगस्टमध्ये झालेल्या खरेदीनंतर याआधी केवळ फेब्रुवारी महिन्यातच विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार खरेदीदाराच्या भूमिकेत दिसले होते. फेब्रुवारीमध्ये एफपीआयने एकूण २२,६१५ कोटी रुपयांची गुंतवणूक केली होती. सेंट्रल डिपॉझिटरी सर्व्हिसेस (इंडिया) लिमिटेड (सीएसडीएल)च्या आकडेवारीनुसार, जुलैच्या आधी जून महिन्यात विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअर बाजारातून ४९,३४० कोटी रुपयांची माघार घेतली होती.

२०२६च्या सुरुवातीपासून विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांच्या खरेदी-विक्रीच्या आकडेवारीचा विचार केला, तर जानेवारी महिन्यात विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी देशांतर्गत शेअर बाजारात ३५,९६२ कोटी रुपयांची विक्री केली होती. फेब्रुवारीमध्ये एफपीआयने विक्रीऐवजी खरेदीवर भर दिला. या महिन्यात त्यांनी भारतीय शेअर बाजारात २२,६१५ कोटी रुपयांची गुंतवणूक केली.

मार्चमध्ये पुन्हा परिस्थिती बदलली. या महिन्यात विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी स्टॉक मार्केटमध्ये सर्वच क्षेत्रांत जोरदार विक्री करत विक्रमी १.१७ लाख कोटी रुपयांची माघार घेतली. एप्रिलमध्येही एफपीआयकडून सुरू असलेली विक्री कायम राहिली. या महिन्यात विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी ६०,८४७ कोटी रुपयांचे समभाग विकले. त्यानंतर मे महिन्यातही एफपीआयने स्टॉक मार्केटमध्ये ३२,९६३ कोटी रुपयांचे समभाग विकले. जूनमध्येही एफपीआयने देशांतर्गत शेअर बाजारातून ४९,३४० कोटी रुपयांची माघार घेतली. त्यानंतर जुलैमध्ये विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी २०,१९९ कोटी रुपयांची निव्वळ गुंतवणूक केली, तर ऑगस्टमध्ये एफपीआयने देशांतर्गत शेअर बाजारात ३०,९१९ कोटी रुपये गुंतवले.

या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते की, २०२६ मध्ये जानेवारीपासून सप्टेंबरच्या दुसऱ्या आठवड्यापर्यंतच्या व्यवहारात विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार बहुतांश काळ विक्रीच्या भूमिकेतच राहिले आहेत. फेब्रुवारी, जुलै आणि ऑगस्टमध्ये एफपीआयने केलेली खरेदी असूनही जानेवारीपासून आतापर्यंत विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी खरेदी-विक्रीचा हिशेब करता देशांतर्गत शेअर बाजारातून २,३५,५१७ कोटी रुपयांची निव्वळ माघार घेतली आहे. यापूर्वी २०२५ मध्ये विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी खरेदी-विक्रीचा हिशेब करता भारतीय शेअर बाजारातून एकूण १.६६ लाख कोटी रुपयांची माघार घेतली होती.

खुराणा सिक्युरिटीज अँड फायनान्शियल सर्व्हिसेसचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी रवी चंदर खुराना यांच्या मते, गेल्या काही दिवसांतील एफपीआयच्या विक्रीमागे कच्च्या तेलाच्या किमतीत झालेली वाढ हे सर्वात मोठे कारण आहे. यामुळे भारतातील महागाई आणि चालू खात्याच्या स्थितीबाबत चिंता वाढली आहे. याशिवाय अमेरिकन बाँड यिल्ड वाढणे आणि डॉलर निर्देशांक मजबूत राहिल्यामुळे उदयोन्मुख बाजारांबाबत विदेशी गुंतवणूकदारांची जोखीम घेण्याची धारणा देखील कमजोर झाली आहे.

त्याचप्रमाणे टीएनव्ही फायनान्शियल सर्व्हिसेसचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी तारकेश्वर नाथ वैष्णव यांचे म्हणणे आहे की, कच्च्या तेलाच्या किमती, अमेरिका-इराणमधील वाढता तणाव आणि अमेरिकेच्या महागाईच्या आकडेवारीची भीती यामुळे विदेशी गुंतवणूकदारांकडून भारतीय शेअर बाजारात येणाऱ्या निधीच्या प्रवाहावरही परिणाम होत आहे. अमेरिकेची मध्यवर्ती बँक फेडरल रिझर्व्हची सप्टेंबरच्या मध्यातच व्याजदरांचा आढावा घेण्यासाठी मौद्रिक धोरण समितीची बैठक होणार आहे. या बैठकीचे निकाल अमेरिकन बाजारासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. तसेच त्याचा परिणाम जगातील इतर देशांमधील विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांच्या हालचालींवरही होणार आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule