श्रीहरिकोटा, 04 सप्टेंबर (हिं.स.)। भारताने अंतराळ क्षेत्रात आणखी एक मोठे यश मिळवले. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (इस्रो) ने पहाटेपूर्वी श्रीहरिकोटा येथून जीएसएलव्ही-एफ१७ रॉकेटच्या माध्यमातून पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह ईओएस-०५ चे यशस्वी प्रक्षेपण केले. इस्रो अध्यक्ष व्ही. नारायणन यांच्यासह अनेक माजी इस्रो अध्यक्षांच्या उपस्थितीत झालेले हे प्रक्षेपण अनेक अर्थांनी ऐतिहासिक आहे.

इस्रोच्या मते, प्रक्षेपणानंतर सुमारे १८ मिनिटांनी भारताचा पहिला इमेजिंग उपग्रह जिओसिंक्रोनस कक्षेत यशस्वीपणे स्थापित करण्यात आला. ईओएस-०५ कडून रिअल टाइममध्ये छायाचित्रे मिळतील. यामुळे कृषी आणि आपत्ती व्यवस्थापन यांसारख्या क्षेत्रांना मदत होईल. इस्रो प्रमुख नारायणन यांनी सांगितले की, हे मिशन भारताच्या पृथ्वी निरीक्षण क्षमतांना आणखी मजबूत करेल.

भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने सांगितले की, जीएसएलव्ही-एफ१७ रॉकेटच्या माध्यमातून करण्यात आलेले हे प्रक्षेपण जीएसएलव्हीचे १९वे उड्डाण आहे. चार सप्टेंबर रोजी मध्यरात्रीनंतर सुमारे तीन तासांनी ०२:५५ वाजता सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून प्रक्षेपित करण्यात आलेला हा उपग्रह भारताचा पहिला अत्याधुनिक भू-तुल्यकालिक इमेजिंग (जिओसिंक्रोनस ऑर्बिट) सॅटेलाइट आहे. ईओएस-०५ मिशनचा उद्देश सब-जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये स्थापित केलेल्या उपग्रहाच्या माध्यमातून पृथ्वीची परिक्रमा करताना महत्त्वाची माहिती उपलब्ध करून देणे हा आहे.

प्रक्षेपण पाहण्यासाठी खगोलशास्त्रात रुची असलेले दर्शक मोठ्या संख्येने इस्रोच्या सेंटरमध्ये उपस्थित होते. प्रक्षेपणानंतर सुमारे २२ मिनिटांनी मिशन डायरेक्टरने प्रक्षेपण यशस्वी झाल्याची घोषणा केली. त्यानंतर इस्रो प्रमुख नारायणन यांनी यासंदर्भातील काही प्रमुख मुद्दे सांगितले. त्यांनी सांगितले की, एकदा पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह ०५ कक्षेत कार्यरत झाल्यानंतर, तो भारताचा जिओ-ऑर्बिटमधून पहिला समर्पित इमेजिंग उपग्रह बनेल, जो आपल्या देशासाठी महत्त्वाचा स्ट्रॅटेजिक डेटा उपलब्ध करून देईल.

इस्रो प्रमुख नारायणन यांनी सांगितले की, आजचे लॉन्च श्रीहरिकोटा येथून इस्रोचे १०७वे प्रक्षेपण आहे. त्यांनी सांगितले की, जीएसएलव्ही-एफ१७ मध्ये सातत्याने सुधारणा आणि अपग्रेड केल्यानंतर लॉन्च व्हेईकल सध्याच्या स्वरूपात कार्यरत आहे. इस्रो प्रमुखांनी सांगितले की, इंडस्ट्रियल जगताच्या सहकार्याबरोबरच या मिशनच्या यशामागे इस्रोच्या वैज्ञानिकांचे टीमवर्क आहे. त्यांनी सांगितले की, वैज्ञानिकांच्या कुटुंबातील सदस्यांचीही महत्त्वाची भूमिका राहिली आहे.

त्यांनी सांगितले की, पंतप्रधानांच्या निर्देशानुसार इस्रो आणखी सहा लॉन्चचे लक्ष्य घेऊन पुढे जात आहे. त्यांनी सांगितले की, गगनयान मिशनवरही सक्रियपणे काम सुरू आहे. अंतराळ क्षेत्रातील स्टार्टअप्सबाबत इस्रो प्रमुखांनी सांगितले की, देशात वातावरण सकारात्मक आहे. नारायणन यांनी सांगितले की, जीएसएलव्ही व्हेईकलद्वारे आतापर्यंत करण्यात आलेल्या प्रक्षेपणांमध्ये ईओएस-०५ हा सर्वात वजनदार उपग्रह आहे. या ऐतिहासिक मिशनशी संबंधित सर्व वैज्ञानिक आणि मिशन डायरेक्टर थॉमस कुरियन यांनी प्रक्षेपणातील यशानंतर एकमुखाने ‘जय हिंद’च्या घोषणेसह देशवासीयांना शुभेच्छा दिल्या. इस्रोचे पदाधिकारी इम्तियाज यांनी म्हटले, “जेव्हा उंच उड्डाणाचे धैर्य मनाशी बाळगले, तेव्हा आकाशाची उंची मोजणे व्यर्थ आहे.” त्यांनी सांगितले की, या सर्वात वजनदार उपग्रहाच्या आणि गुंतागुंतीने भरलेल्या मिशनमध्ये संपूर्ण टीमने एकजुटीने काम केले. जिथे कुठे पावले डगमगली आणि आत्मविश्वास कमी झाला, तिथे वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी पूर्ण सहकार्य केले.

ईओएस-०५ काय आहे?

ईओएस-०५ हा अत्याधुनिक अर्थ ऑब्झर्व्हेशन सॅटेलाइट आहे. त्याचे मुख्य काम अंतराळातून पृथ्वीची इमेजिंग करणे आहे. त्याचे वजन सुमारे २३६७ किलोग्रॅम आहे. ईओएस-०५ हा विशेषतः जिओसिंक्रोनस ऑर्बिटमधून पृथ्वीची इमेजिंग करण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. या ऑर्बिटमध्ये पोहोचल्यानंतर सॅटेलाइट पृथ्वीच्या मोठ्या भागाचे वारंवार निरीक्षण करू शकेल. हे मिशन एनएसआयएलने एका स्ट्रॅटेजिक यूजरसाठी समर्पित लॉन्च म्हणून केले आहे. यासोबत भारत आणि इतर देशांच्या यूजर्सचे १८ को-पॅसेंजर सॅटेलाइट्सही पाठवण्यात आले आहेत.

जीएसएलव्ही-एफ१७ काय आहे?

जीएसएलव्ही-एफ१७ हे भारताच्या जिओसिंक्रोनस सॅटेलाइट लॉन्च व्हेईकल म्हणजेच जीएसएलव्हीचे १९वे उड्डाण आहे. त्याची लांबी सुमारे ५१.७ मीटर आणि लिफ्ट-ऑफ मास सुमारे ४२०.५ टन आहे. हे श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन स्पेस सेंटरच्या सेकंड लॉन्च पॅडवरून लॉन्च करण्यात आले. रॉकेटच्या वर ४ मीटर व्यासाचे ओगिव्ह कंपोझिट पेलोड फेअरिंग लावण्यात आले होते, ज्याच्या आत ईओएस-०५ ठेवण्यात आला होता.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule