आज रात्री ८:३० वाजता जेव्हा 'अर्थ अवर २०२६' निमित्त दिवे मालवले जातील, तेव्हा आपल्या घरांत एक आगळीवेगळी शांतता पसरेल. मला आठवतंय, काही वर्षांपूर्वीपर्यंत मी या अंधारात एकटाच बसून राहायचो, वारंवार घड्याळाकडे बघायचो की हा तास कधी संपतोय? ९:३१ वाजले की पुन्हा दिवे लावून 'नॉर्मल' होण्यासाठी मी आतूर असायचो. पण मला नंतर जाणवलं की, मी माझ्या घराला एखाद्या 'हॉटेल'सारखं वापरत होतो—जिथे मी संसाधने फक्त 'वापरत' होतो, पण तिथल्या 'फाउंडेशन'शी (पाया) माझा कोणताही भावनिक संबंध नव्हता. मी केवळ जगाला दाखवण्यासाठी तो एक तास अंधारात बसलो होतो, पण माझ्या रोजच्या सवयी मात्र माझ्या माणसांपासून आणि निसर्गापासून तुटलेल्या होत्या.
आपल्या सुखवस्तू घरातील 'अदृश्य परिसंस्था'
आपल्या या घरांच्या कोपऱ्यात अनेक 'स्टँडबाय घोस्ट्स' (Standby Ghosts) लपलेले असतात—ते चार्जर्स, राउटर, सेट-टॉप बॉक्स जे आपण वापरत नसतानाही भिंतीला चिकटून विजेची शांतपणे 'चोरी' करत असतात. माझे शिक्षक नेहमी म्हणायचे, विजय, घर फक्त विटांनी बनत नाही, तर आपण तिथे किती ऊर्जा खर्च करतो आणि किती जपतो, यावर त्याचं घरपण अवलंबून असतं. जेव्हा आपण रिकाम्या खोलीतला दिवा चालू ठेवतो किंवा गरज नसताना एखादं उपकरण प्लगला लावून ठेवतो, तेव्हा आपण केवळ वीज वाया घालवत नाही, तर आपण 'बेसावध उपभोगाच्या' स्थितीत जगत असतो. आपण विसरतो की, आपला प्रत्येक छोटा निष्काळजीपणा आपल्या पुढच्या पिढीच्या हक्कावर गदा आणत असतो. खऱ्या अर्थाने 'समरसता' (Harmony) तेव्हाच येते, जेव्हा आपण जाणतो की वाचवलेला प्रत्येक 'वॅट' हे आपल्या कुटुंबाबद्दलच्या 'काळजी आणि आस्थेचे' (Care and Concern) एक प्रतीक आहे.
'मानसिक अनप्लग': घरातील तणावाची गळती थांबवताना
जशी तारांमधून विजेची गळती होते, तशीच आपल्या कुटुंबात 'मानसिक ऊर्जेची' गळती होत असते. आपण शरीराने खोलीत असतो, पण आपलं मन जुन्या चिंतांनी किंवा कामाच्या तणावाने 'प्लग इन' झालेलं असतं. आपण घराला 'हॉस्पिटल' बनवतो जिथे फक्त 'सिम्प्टोमॅटिक' (वरवरचे) उपचार होतात, पण 'मूळ' (Root) मात्र दुर्लक्षित राहतं.
आज रात्री, जेव्हा दिवे जातील, तेव्हा त्या अंधाराला आरसा बनवा. एकमेकांशी संवाद साधताना विचारा: आपल्या मनात अशी कोणती 'चिंता' किंवा 'राग' आहे जो विनाकारण आपली ऊर्जा शोषून घेतोय? जसा एखादा चार्जर आपण ओढून बाहेर काढतो, तशीच एखादी चिंता आज रात्री आपण 'अनप्लग' करू शकतो का? हाच तर 'इंप्रेशन' (प्रभाव) सोडून 'एक्स्प्रेसन' (अभिव्यक्ती) कडे जाण्याचा मार्ग आहे.
'काळजीचे चक्र': आमचा कौटुंबिक संकल्प (Home Checklist)
आज रात्री शांततेत बसल्यावर, केवळ गप्प बसू नका. आपल्या कुटुंबासोबत या चार मुद्द्यांवर चर्चा करा आणि याला एक 'कौटुंबिक वचन' बनवा:
१. 'स्टँडबाय घोस्ट्स'ची शिकार:
निरीक्षण: आपल्या घरात असे कोणते प्लग आहेत जे विनाकारण भिंतीला अडकलेले आहेत?
संकल्प: झोपण्यापूर्वी आपण या 'भुतांना' अनप्लग करूया. हे आपल्या घराला शांतपणे झोपू देण्याचं एक प्रतीक असेल.
२. 'शीतल श्वास' (सवयीचा एसी/फॅन):
निरीक्षण: बाहेर छान गारवा असतानाही आपण केवळ 'सवय' म्हणून एसी किंवा फॅन चालवतो का?
संकल्प: आपण आपल्या आरामापेक्षा निसर्गाच्या 'श्वासाला' महत्त्व देऊया. जेव्हा खरोखर गरज असेल, तेव्हाच त्यांचा वापर करूया.
३. 'जाणीवेचा प्रकाश':
निरीक्षण: खोलीबाहेर पडताना आपण दिवे मालवायला विसरतो का?
संकल्प: खोली सोडणे म्हणजे तिथली ऊर्जा 'मुक्त' करणे. हा निसर्गाप्रती असलेला आपला एक आदर (Salute) असेल.
४. 'मानसिक अनप्लग':
निरीक्षण: आपल्या मनात कोणती गोष्ट विनाकारण ऊर्जा खर्च करतेय? (उदा. ऑफिसची चिंता, भविष्याची भीती).
संकल्प: आज रात्री आपण एक चिंता एकमेकांसमोर मांडून ती 'अनप्लग' करूया. कोणत्याही स्क्रीनच्या व्यत्ययाशिवाय आपण एकमेकांना ऐकून घेऊया.
एका क्षणाचे रूपांतर एका चळवळीत...
वेसॅक इंडिया (VesacIndia) मध्ये आमचा विश्वास आहे की, जेव्हा एक कुटुंब 'वापरण्याकडून' (Using) 'काळजी घेण्याकडे' (Caring) वळतं, तेव्हा संपूर्ण शहराचा पाया मजबूत होतो. हा केवळ एक तासाचा कार्यक्रम नाही, तर ही एक जीवनशैली (Lifestyle) आहे. जेव्हा आपण एकत्र मिळून वीज वाचवतो, तेव्हा आपण केवळ पृथ्वीला वाचवत नाही, तर आपण आपल्यातील 'ऋणानुबंध' (Binding) अधिक घट्ट करत असतो.
आज रात्रीचा अंधार तुम्हाला तुमच्या घराचा खरा प्रकाश दाखवो. चला, केवळ 'स्विच ऑफ' नको करूया, तर एकमेकांशी 'कनेक्ट' होऊया.
अर्थ अवर २०२६ च्या हार्दिक शुभेच्छा
आपल्या जीवनाला उर्जा देणाऱ्या त्या अदृश्य शक्तींबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करताना, आणि 'अदृश्य' कौटुंबिक नात्यांची काळजी घेणाऱ्या सर्व पिढ्यांना माझा सलाम,
लेखक: विजयकुमार कट्टी
---------------
हिंदुस्थान समाचार / हर्षदा गावकर
