२३ एप्रिल. आपण म्हणतो — आज इंग्रजी भाषेचा दिवस. पण खरं सांगायचं तर, हा दिवस एका भाषेचा नसून, माणसामाणसांना जोडणाऱ्या भावनेचा दिवस आहे. कारण भाषा ही केवळ शब्दांची मांडणी नसते; ती आपल्या मनातल्या विचारांना, आपल्या अनुभवांना आणि आपल्या “भवनेला” रूप देणारा जिवंत प्रवाह असतो.

लहानपणी मला भाषा शिकवली गेली नाही… ती मी अनुभवली. आईच्या बोलण्यातला मृदू स्पर्श, वडिलांच्या आवाजातली जबाबदारी, आणि घरातल्या वातावरणातली आपलेपणाची ऊब — हीच माझी पहिली भाषा होती. ती मराठीत होती, कधी हिंदीत, कधी नुसत्या नजरेत… पण तिचं मूळ शब्दांत नव्हतं, तर भावनेत होतं. तेव्हा कळलं नव्हतं, पण आज समजतं — भाषा बदलते, भावना बदलत नाही.

आज आपण इंग्रजीबद्दल बोलतो. अनेकांच्या मनात अजूनही एक भीती असते — “इंग्रजी आली की आपली ओळख हरवते.” पण मला वाटतं, ओळख भाषा बदलल्याने हरवत नाही; ती भावना हरवल्यावर हरवते. आपण कोणती भाषा बोलतो यापेक्षा, आपण त्या भाषेत काय व्यक्त करतो हे जास्त महत्त्वाचं आहे. जर शब्दांमध्ये आदर असेल, समजूत असेल, आणि जोडण्याची इच्छा असेल, तर कोणतीही भाषा आपलीच होते.

आपल्या भारतात विविध भाषा आहेत — मराठी, हिंदी, तमिळ, बंगाली, आणि अजून कितीतरी. प्रत्येक भाषेला स्वतःची ओळख आहे, स्वतःची संस्कृती आहे. पण या सगळ्यांच्या पलीकडे एक गोष्ट समान आहे — भावना. हसण्याची भाषा एकच असते, दुःखाची भाषा एकच असते, आणि मदतीची भाषा तर अजूनच एकसारखी असते. आपण वेगळ्या भाषा बोलतो, पण आपण वेगळे नाही; आपण फक्त वेगळ्या पद्धतीने व्यक्त होतो.

मग इंग्रजीचं स्थान काय? माझ्यासाठी इंग्रजी ही “श्रेष्ठ भाषा” नाही. ती एक पूल आहे — असा पूल जो आपल्याला जगाशी जोडतो. गावातून शहरात, शहरातून देशात, आणि देशातून जगात जाण्यासाठी जी एक समान वाट तयार होते, ती म्हणजे इंग्रजी. जर आपण तिला स्पर्धा म्हणून पाहिलं, तर ती आपल्याला दुरावेल. पण जर आपण तिला संधी म्हणून स्वीकारलं, तर ती आपल्याला अधिक जवळ आणेल.

भाषेचा प्रवासही आपल्या आयुष्यासारखाच असतो. आपण सुरुवात करतो आपल्या मातृभाषेपासून — जिथे आपल्याला आपलेपण मिळतं. नंतर आपण इतर भाषा समजायला लागतो — जिथे विविधता दिसते. मग आपण त्या भाषांचा आदर करतो — जिथे समज वाढते. आणि शेवटी, आपण त्या भाषांचा उपयोग करून जगाशी जोडतो — जिथे समरसता निर्माण होते. हा प्रवास केवळ भाषेचा नसतो; तो आपल्या विचारांचा, आपल्या दृष्टिकोनाचा, आणि आपल्या माणूसपणाचा असतो.

आजचा प्रश्न असा नाही की आपण कोणती भाषा बोलतो. आजचा खरा प्रश्न असा आहे की आपण कशा भावनेने बोलतो. कारण कठोर शब्दही प्रेमाने सांगितले तर स्वीकारले जातात, आणि गोड शब्दही अहंकाराने सांगितले तर जखम करतात. त्यामुळे भाषा शिकण्यापेक्षा भावना शिकणं अधिक महत्त्वाचं आहे.

आपण कधी थांबून विचार करतो का — आपण बोलताना खरंच समोरच्याला समजून घेतो का? वेगळी भाषा बोलणाऱ्या व्यक्तीचा आपण आदर करतो का? आपण भाषा वापरतो की भाषा आपल्याला वापरते? हे प्रश्न साधे आहेत, पण त्यांची उत्तरं आपल्याला आपल्या आत सापडतात.

इंग्रजी भाषा शिकणं म्हणजे आपली ओळख गमावणं नाही; उलट, ती जग समजण्याची क्षमता वाढवते. एक नवीन खिडकी उघडते, जिथून आपण वेगवेगळ्या संस्कृती, वेगवेगळे विचार, आणि वेगवेगळ्या माणसांना समजून घेऊ शकतो. आणि कदाचित, त्या समजुतीतूनच खऱ्या अर्थाने “जोडणं” सुरू होतं.

भाषा ही भिंत नाही; ती एक दरवाजा आहे. तो उघडायचा की बंद ठेवायचा — हा निर्णय आपल्या हातात आहे. जर आपण त्या दरवाजातून बाहेर पडलो, तर आपल्याला कळेल की जग इतकं वेगळं नाही, जितकं आपण समजतो. तिथेही माणसं आहेत, भावना आहेत, आणि जोडण्याची एकच गरज आहे.

शेवटी, एवढंच वाटतं — जर आपण भाषेला “भवना” जोडली, तर ती संवाद राहणार नाही; ती समरसता बनेल. आणि कदाचित त्या दिवशी, आपण एकमेकांना समजून घेण्यासाठी भाषेचीही गरज भासणार नाही.

— विजयकुमार कट्टी

Founder, VesacIndia

---------------

हिंदुस्थान समाचार / हर्षदा गावकर