नवी दिल्ली, 08 फेब्रुवारी (हिं.स.) - राष्ट्रीय उर्दू भाषा विकास परिषद, नवी दिल्ली यांनी बहुभाषिक भारतातील उर्दू भाषा आणि संस्कृती या विषयावर आयोजित केलेल्या आंतरराष्ट्रीय उर्दू परिषदेच्या तीन दिवसीय तीन महत्त्वाचे तांत्रिक सत्र आणि एक मुशायरा आयोजित करण्यात आला होता. या तीन सत्रांमध्ये, विविध विद्वानांनी उर्दू भाषेचे इतर भाषांशी असलेले भाषिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक आणि सभ्यताविषयक संबंध यावर आपले विचार मांडले. सत्राच्या अध्यक्षांनी परिषदेच्या थीमचे वर्णन काळाची गरज म्हणून केले. राष्ट्रीय उर्दू परिषद आणि तिच्या संचालकांचे अभिनंदन केले आणि उर्दूच्या प्रचारात हा एक महत्त्वाचा टप्पा असल्याचे म्हटले.

पहिल्या सत्राचे अध्यक्षपद डॉ. ख्वाजा इफ्तिखार अहमद यांनी भूषवले. प्राध्यापक शाफे कदवाई आणि प्राध्यापक रवी टेकचंदानी यांनी प्रमुख पाहुणे म्हणून भाग घेतला. प्राध्यापक शंभूनाथ तिवारी, प्राध्यापक इंतिखाब हामिद, खावर नकीब, शब्बीर अहमद आणि आस्मा इमरोझ यांनी त्यांचे शोधनिबंध सादर केले. सत्राचे सूत्रसंचालन श्रीमती निहाँ रबाब यांनी केले.

अध्यक्षीय भाषणात डॉ. ख्वाजा इफ्तिखार अहमद म्हणाले की, भारत हा अनेक फांद्या असलेल्या झाडासारखा आहे आणि प्रत्येक फांदी हिरवीगार ठेवणे ही आपली जबाबदारी आहे. उर्दू सोपी आणि व्यापक करण्यासाठी त्यांनी सोप्या शब्दांचा वापर करण्यावर भर दिला. ते म्हणाले की उर्दू ही कोणत्याही एका समुदायाची भाषा नाही, तर संपूर्ण भारताची भाषा आहे. अशा चर्चासत्रांमुळे देशात सुसंवाद आणि परस्पर समंजसपणा वाढतो. आंतर-धार्मिक सौहार्दात भाषेची भूमिका देखील महत्त्वाची आहे.

प्रमुख पाहुणे प्राध्यापक रवी टेकचंदानी यांनी सिंधी आणि उर्दूमधील भाषिक संबंधांवर प्रकाश टाकला आणि भाषा उत्क्रांतीच्या सिद्धांतांवर चर्चा केली. दुसरे प्रमुख पाहुणे, प्राध्यापक शाफे कदवाई यांनी बहुभाषिकतेचे फायदे आणि त्याचे संभाव्य धोके लक्षात घेऊन परिषदेच्या विषयाच्या विविध पैलूंवर भाष्य केले. त्यांनी पाणिनी, आनंदवर्धन आणि अभिनवगुप्त यांचा उद्धृत करून उर्दू भाषा आणि साहित्यावरील त्यांच्या प्रभावाची चर्चा केली.

अस्मा इमरोज यांनी तेलुगू आणि उर्दूमधील भाषिक संबंधांवर एक शोधनिबंध सादर केला. ज्यामध्ये दोन्ही भाषांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या समान शब्दांवर उदाहरणे देऊन प्रकाश टाकला. खावर नकीब यांनी भारतीय ज्ञान प्रणालीवरील त्यांच्या शोधनिबंधामध्ये उर्दू भाषांतरे वेगवेगळ्या संस्कृतींना जोडण्यासाठी एक महत्त्वाचे माध्यम असल्याचे वर्णन केले. शब्बीर अहमद यांनी राष्ट्रीय वारसा आणि संस्कृती : उर्दू भाषांतरांवर एक दृष्टीकोन या विषयावर आपले विचार मांडले. प्राध्यापक इंतिखाब हामिद यांनी भाषेचे व्यावहारिक तर्क आणि त्याचे परिणाम यावर चर्चा केली आणि परिषदेच्या विषयांना राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० शी जुळवून घेतले. प्राध्यापक शंभूनाथ तिवारी यांनी उर्दूमध्ये भारतीय संस्कृती आणि सभ्यतेची अभिव्यक्ती हे भारताचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य असल्याचे सांगितले.

दुसरे सत्र प्राध्यापक सय्यद ऐनुल हसन यांच्या अध्यक्षतेखाली झाले आणि डॉ. जमील अख्तर प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. या सत्रात प्राध्यापक मुश्ताक आलम कादरी, प्राध्यापक जलाल अल-हिफनावी, डॉ. ताशियाना शमतली, डॉ. एलेन डीसोलिएरलीस आणि डॉ. सफीना बेगम यांनी शोधनिबंघ सादर केले. सत्राचे सूत्रसंचालन डॉ. निसार अहमद खान यांनी केले.

अध्यक्षीय भाषणात प्राध्यापक ऐनुल हसन यांनी सांगितले की, उर्दू भाषेने विविध ज्ञान, विज्ञान आणि कला आत्मसात केल्यामुळे त्याला कमी लेखण्याची गरज नाही. त्यांनी उर्दूच्या विकासाचे श्रेय विविध भाषांशी असलेल्या भाषिक संबंधांना दिले.

डॉ. जमील अख्तर यांनी सांगितले की, उर्दूचा इतर भाषांवर जो प्रभाव पडला आहे यावर गंभीर चर्चा होणे आवश्यक आहे.

डॉ. सफीना बेगम यांनी रविंद्रनाथ टागोर यांच्या कथांच्या दोन अनुवादांवर एक शोधनिबंध सादर केला. मॉरिशसच्या डॉ. ताशियाना शमताली यांनी उर्दू आणि मॉरिशियन भाषेतील सुसंवाद यावर आपले विचार मांडले. प्राध्यापक मुश्ताक आलम कादरी यांनी गोजरी गझलांवर उर्दूच्या प्रभावावर चर्चा केली. प्राध्यापक जलाल अल-हिफनावी (इजिप्त) यांनी उर्दू आणि अरबी यांच्यातील भाषिक संबंधांवर प्रकाश टाकला. फ्रान्समधील डॉ. एलेन डीसोलिएरलीस यांनी सुफीवाद आणि कल्पना : स्पॅनिश आणि उर्दू या विषयावर व्याख्यान दिले.

तिसऱ्या सत्राचे अध्यक्षपद प्राध्यापक कुद्दुस जावेद यांनी भूषवले. प्रमुख पाहुणे प्राध्यापक एजाज अली अरशद आणि प्राध्यापक इर्तजा करीम होते. प्राध्यापक हाइंज़ वर्नर आणि मोहम्मद सैफी उमरी यांनी त्यांचे शोधनिबंध सादर केले. सत्राचे सूत्रसंचालन डॉ. अहसन अय्यूबी यांनी केले.

अध्यक्षीय भाषणात प्राध्यापक कुद्दुस जावेद म्हणाले की, भारत हा केवळ एक भौगोलिक प्रदेश नाही तर बहुआयामी संस्कृतींचा संगम आहे. उर्दूची ओळख त्याची प्रतिके, रूपे आणि संकेतांनी होते. शब्द हा फक्त एक शब्द नसून एक चित्र, एक ध्वनी आणि दीर्घ सांस्कृतिक इतिहासाचे प्रतिनिधी असतो.

राष्ट्रीय उर्दू विकास परिषदेचे संचालक डॉ. मोहम्मद शम्स इक़बाल यांच्या भाषणाने परिषदेचा समारोप झाला. त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा संदेश वाचून दाखवला, ज्यामध्ये त्यांनी म्हटले होते की, उर्दू भाषा देशातील प्रत्येक प्रांतात, प्रत्येक जिल्ह्यात आणि प्रत्येक प्रदेशात अस्तित्वात आहे. ही भारताची एक जिवंत भाषा आहे आणि देशाच्या प्रगतीत योगदान देत आहे.

परिषदेच्या शेवटी, ज्येष्ठ कवी चंद्रभान खयाल यांच्या अध्यक्षतेखाली एक भव्य मुशायरा आयोजित करण्यात आला होता. अनेक प्रसिद्ध कवींनी सहभाग घेतला आणि त्यांच्या कवितांनी प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध केले.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / सुधांशू जोशी