छत्रपती संभाजीनगर, 27 ऑगस्ट, (हिं.स.)। छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील कचनेर हे जैन समाजासाठी अत्यंत महत्त्वाचे धार्मिक श्रद्धास्थान आहे. चिंतामणी पार्श्वनाथ भगवानांच्या प्राचीन मूर्तीमुळे या ठिकाणाला देशभरातील जैन भाविकांमध्ये विशेष स्थान मिळाले आहे. आता याच पवित्र भूमीत चिंतामणी पार्श्वनाथांचे भव्य मंदिर उभारण्यास सुरुवात झाली असून, या मंदिरामुळे कचनेरच्या धार्मिक वैभवात आणखी भर पडणार आहे.

कचनेर येथील चिंतामणी पार्श्वनाथ मंदिराशी अनेक वर्षांपासून विविध धार्मिक आख्यायिका जोडल्या गेल्या आहेत. जैन परंपरेनुसार, सुमारे अडीचशे वर्षांपूर्वी या परिसरात प्राचीन मूर्ती सापडल्याची कथा सांगितली जाते. एका ठिकाणी गाय वारंवार दूध सोडत असल्याचे लक्षात आल्यानंतर तेथे खोदकाम करण्यात आले. या खोदकामात भुयार आणि त्यामध्ये चिंतामणी पार्श्वनाथांची मूर्ती आढळल्याची श्रद्धा आहे.

मूर्ती सापडल्यानंतर तिची विधीपूर्वक प्रतिष्ठापना करण्यात आली. या मूर्तीबाबत आणखी एक प्रसिद्ध आख्यायिका सांगितली जाते. मूर्तीचा काही भाग खंडित झाल्यानंतर ती पुन्हा जोडली गेल्याचा चमत्कार घडल्याची भाविकांची श्रद्धा आहे. याच श्रद्धेमुळे कचनेरला जैन समाजात ‘अतिशय क्षेत्र’ म्हणून विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.

काळाच्या ओघात कचनेर हे केवळ स्थानिक भाविकांचे धार्मिक ठिकाण न राहता दूरवरून येणाऱ्या जैन भाविकांचे श्रद्धाकेंद्र बनले. येथे धार्मिक कार्यक्रम, पूजा-अर्चना आणि विविध धार्मिक सोहळ्यांसाठी भाविकांची गर्दी होत असते. या प्राचीन धार्मिक परंपरेला आता भव्य मंदिराच्या माध्यमातून नवे स्वरूप मिळणार आहे.

नवीन मंदिराच्या बांधकामाचा शुभारंभ मोठ्या धार्मिक सोहळ्यात करण्यात आला. सुमारे ५ हजार जैन बांधवांच्या उपस्थितीत शिलान्यास कार्यक्रम पार पडला. भूमिशुद्धी, शिलापूजन, अभिषेक, मांगलिक विधान आणि शांती विधान यांसारखे धार्मिक विधी करण्यात आले. याशिवाय सुमारे तीन तास होमहवन करण्यात आले आणि १०८ कलशांचे पूजनही झाले.

प्रस्तावित मंदिराची रचना अत्यंत भव्य असणार आहे. सुमारे ३० हजार चौरस फुटांवर संपूर्ण संगमरवरी मंदिर उभारले जाणार आहे. मंदिरासाठी मकराना संगमरवरी दगडाचा वापर केला जाणार असून, मंदिराची उंची सुमारे १४८ फूट असणार आहे. मंदिराच्या रचनेत मोठा सभामंडप, पार्श्वनाथ भगवानांचा स्वतंत्र गाभारा तसेच महावीर भगवानांसाठी स्वतंत्र गाभारा असणार आहे. याशिवाय इतर गाभारे आणि मंदिराच्या वास्तुशैलीला साजेसे कलशही उभारले जाणार आहेत.

मंदिराच्या निर्मितीमध्ये राजस्थानमधील कुशल कारागिरांचा सहभाग असणार आहे. संगमरवरी दगडावर नक्षीकाम, कोरीव काम आणि पारंपरिक मंदिर स्थापत्यशैलीचा वापर करून मंदिराची निर्मिती केली जाणार आहे. त्यामुळे हे मंदिर धार्मिक श्रद्धेबरोबरच स्थापत्यकलेच्या दृष्टीनेही आकर्षणाचे केंद्र ठरण्याची शक्यता आहे.

कचनेरच्या चिंतामणी पार्श्वनाथ मंदिराचा इतिहास हा श्रद्धा, परंपरा आणि भाविकांच्या आस्थेशी जोडलेला आहे. प्राचीन मूर्तीभोवतीच्या धार्मिक आख्यायिका आजही भाविकांच्या मनात श्रद्धा निर्माण करतात. आता त्याच श्रद्धास्थानावर उभारले जाणारे भव्य संगमरवरी मंदिर कचनेरच्या धार्मिक ओळखीला नवे रूप देणार आहे.

एका बाजूला शेकडो वर्षांची धार्मिक परंपरा आणि दुसऱ्या बाजूला आधुनिक काळात उभे राहणारे भव्य मंदिर, असा कचनेरचा हा प्रवास जैन समाजासाठी विशेष महत्त्वाचा ठरणार आहे. चिंतामणी पार्श्वनाथांच्या दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांसाठी हे मंदिर भविष्यात आणखी मोठे श्रद्धाकेंद्र बनण्याची अपेक्षा आहे.

हिंदुस्थान समाचार / Hanumant Madanrao Chitnis