मुंबई, २८ मार्च (हिं.स.) : मध्य रेल्वेने शुक्रवारी (२७ मार्च) छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस येथे, प्रतिष्ठित 'डेक्कन क्वीन एक्सप्रेस' (ट्रेन क्रमांक 12123/12124) चा 'ट्रेन महोत्सव' साजरा केला.

या कार्यक्रमात प्रवासी, रेल्वे अधिकारी, रेल्वेप्रेमी आणि सर्वसामान्य नागरिक यांनी उत्साहाने सहभाग घेतला; भारतीय रेल्वेच्या सर्वात प्रतिष्ठित आणि ऐतिहासिक गाड्यांपैकी एक असलेल्या 'डेक्कन क्वीन'चा समृद्ध वारसा साजरा करण्यासाठी हे सर्वजण एकत्र आले होते.

कार्यक्रमाची ठळक वैशिष्ट्ये

गाडीच्या नियोजित सुटण्याच्या वेळेच्या—म्हणजेच १७:१० वाजण्याच्या—एक तास आधीच उत्सवाला सुरुवात झाली. 'डेक्कन क्वीन'ला फुलांच्या सजावटीने अत्यंत सुंदररीत्या सजवण्यात आले होते; ही सजावट तिच्या राजेशाही वारशाचे प्रतीक होती. १९३० मध्ये या गाडीची सुरुवात झाल्यापासूनचा तिचा गौरवशाली प्रवास दर्शवणाऱ्या एका वेधक दृकश्राव्य सादरीकरणाने उपस्थितांना मंत्रमुग्ध केले आणि भारतीय रेल्वे क्षेत्रातील तिच्या अग्रगामी योगदानावर प्रकाश टाकला.

सुधारित सुविधांचे प्रदर्शन

महोत्सवाचा एक भाग म्हणून, 'डेक्कन क्वीन'मधील प्रवाशांसाठीच्या सुधारित सुविधांचे प्रदर्शन करण्यात आले.

• उत्कृष्ट भोजन अनुभवासाठी, वर्धित वारसा सौंदर्यशास्त्र, आधुनिक फर्निचर आणि सुधारित अंतर्गत सजावटीसह नूतनीकरण केलेला डायनिंग कार

* विनाइल फ्लोअरिंग, ड्युरो वाइप मॅट्स आणि साबण व टिश्यू डिस्पेंसरसारख्या आधुनिक फिटिंग्जसह सुधारित स्वच्छतागृहे

* नवीन सीट कव्हर्स आणि सुधारित दरवाजाच्या भागांसह अपग्रेड केलेली एसी चेअर कार आसनव्यवस्था

* आकर्षक थीमसह छप्पर आणि पॅनल बोर्डसह कोचच्या अंतर्गत भागांची पुनर्रचना

वाहनातील वातावरण अधिक आल्हाददायक करण्यासाठी एअर फ्रॅगरन्स डिस्पेन्सर्सची सुविधा

आतापर्यंतचा प्रवास

डेक्कन क्वीनची सुरुवात सुरुवातीला प्रत्येकी ७ डबे असलेल्या २ रेकसह करण्यात आली होती; यापैकी एका रेकला चांदीसारखा रंग देऊन त्यावर गडद लाल रंगाच्या नक्षीकाम पट्ट्या काढल्या होत्या, तर दुसऱ्या रेकला शाही निळा रंग देऊन त्यावर सोनेरी रेषा काढल्या होत्या.

* मूळ रेकमधील डब्यांचे सांगाडे इंग्लंडमध्ये बनवण्यात आले होते, तर डब्यांचे मुख्य भाग जीआयपी रेल्वेच्या माटुंगा कार्यशाळेत तयार करण्यात आले होते.

* १९६६ मध्ये, मूळ रेकमधील डब्यांच्या जागी 'इंटीग्रल कोच फॅक्टरी, पेरांबूर' येथे बनवलेले, पोलादी सांगाडा असलेले आणि अँटी टेलिस्कोपीक वैशिष्ट्य असलेले 'इंटीग्रल डबे' वापरण्यात आले.

* डब्यांची संख्या ७ वरून वाढवून १२ करण्यात आली.

* १९९५ मध्ये, जुन्या रेकच्या जागी 'एअर ब्रेक' सुविधा असलेले नवीन रेक वापरण्यास सुरुवात झाली.

* दिनांक १५ ऑगस्ट २०२१ पासून, मुंबई-पुणे डेक्कन क्वीन एक्सप्रेसला एक 'विस्टाडोम' डबा जोडण्यात आला. यामुळे प्रवाशांना, गाडी पश्चिम घाटातून प्रवास करत असताना दिसणाऱ्या निसर्गरम्य आणि चित्तवेधक दृश्यांचा आस्वाद घेण्याची एक सुवर्णसंधी प्राप्त झाली.

* जून २०२२ मध्ये, 'प्रोजेक्ट उत्कृष्ट' अंतर्गत डेक्कन क्वीन एक्सप्रेसचे सर्व जुन्या पद्धतीचे डबे बदलून त्याजागी 'एलएचबी' डबे जोडण्यात आले. या डब्यांमध्ये एलइडी दिवे, बायो-टॉयलेट्स, ब्रेल लिपीतील फलक यांसारख्या आधुनिक सुविधा उपलब्ध आहेत.

* ही गाडी आता १६ डब्यांच्या सुधारित संरचनेसह धावते; यामध्ये तीन वातानुकूलित खुर्चीयान, नऊ द्वितीय श्रेणी खुर्चीयान, एक विस्टाडोम डबा, एक भोजनयान, एक सामान्य द्वितीय श्रेणी व गार्डचा ब्रेक व्हॅन असलेला डबा आणि एक जनरेटर डबा यांचा समावेश आहे.

भारतात प्रथमच

'डेक्कन क्वीन'ला अनेक अद्वितीय मान मिळाले आहेत:

* रोलर बेअरिंग्ज असलेल्या डब्यांचा (कोचेसचा) प्रथमच झालेला वापर

* ११०-व्होल्ट प्रणालीसह सेल्फ जनरेटिंग डब्यांचा झालेला परिचय

* प्रथम आणि द्वितीय श्रेणीच्या 'चेअर कार्स'चा झालेला पहिलाच समावेश

अद्वितीय वैशिष्ट्य – डायनिंग कार

डेक्कन क्वीन ही भारतातील एकमेव धावणारी ट्रेन आहे, जी टेबल सर्व्हिस देणाऱ्या स्वतंत्र डायनिंग कारने सुसज्ज आहे. यामध्ये मायक्रोवेव्ह ओव्हन, डीप फ्रीझर आणि टोस्टर यांसारख्या आधुनिक पॅन्ट्री सुविधा असून, गादीची आसने व कार्पेटने सुसज्ज अशी आकर्षक सजावट केली आहे, ज्यामुळे प्रवासातील एक उत्कृष्ट अनुभव सुनिश्चित होतो.

या प्रसंगी मध्य रेल्वेचे महाव्यवस्थापक श्री. प्रतीक गोस्वामी, मुंबई विभागाचे विभागीय रेल्वे व्यवस्थापक श्री. हिरेष मीना, प्रधान मुख्य यांत्रिक अभियंता श्री. सुबोध कुमार सागर, तसेच मुख्यालयातील व मुंबई विभागातील विविध विभागांचे प्रधान प्रमुख, वरिष्ठ अधिकारी व कर्मचारी, प्रसारमाध्यमांचे प्रतिनिधी, रेल्वेप्रेमी आणि प्रवासी उपस्थित होते.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / सुधांशू जोशी