जोधपूर, 01 जून (हिं.स.) : भारताच्या स्वदेशी संरक्षण तंत्रज्ञान परिसंस्थेला बळकटी देण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलत हॉव्हरिट कंपनीने आपल्या ‘दिव्यास्त्र एमके-1’ या टॅक्टिकल लोइटरिंग म्युनिशन प्लॅटफॉर्मची जोधपूर येथे यशस्वी चाचणी केली. या चाचणीवेळी भारतीय लष्कराचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते आणि त्यांनी या अत्याधुनिक प्रणालीच्या कार्यक्षमतेचे प्रत्यक्ष निरीक्षण केले.

चाचणीदरम्यान दिव्यास्त्र एमके-1 यूएव्हीला वाहनावर बसविण्यात आलेल्या मोबाइल लॉन्चरमधून अनेक वेळा यशस्वीरीत्या प्रक्षेपित करण्यात आले. या प्रदर्शनातून प्लॅटफॉर्मची जलद तैनाती क्षमता, रणांगणावरील गतिशीलता आणि प्रत्यक्ष युद्धसदृश परिस्थितीत तात्काळ प्रक्षेपणासाठीची तयारी स्पष्टपणे दिसून आली. तसेच, ऑपरेशनल वातावरणात गतिशील गुप्तचर, पाळत ठेवणे आणि टेहळणी (आयएसआर) मोहिमा प्रभावीपणे पार पाडण्याची त्याची क्षमता सिद्ध झाली.

दिव्यास्त्र एमके-1 हे पूर्णपणे स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित टॅक्टिकल यूएव्ही असून, गुप्तचर माहिती संकलन, पाळत ठेवणे, टेहळणी आणि अचूक लक्ष्यभेदी हल्ल्यांसाठी विकसित करण्यात आले आहे. आधुनिक युद्धाच्या गरजा लक्षात घेऊन या प्रणालीची रचना करण्यात आली आहे.

संरक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, आजच्या काळात कोणत्याही शस्त्र प्रणालीची आर्थिक व्यवहार्यता ही तिच्या विध्वंसक क्षमतेइतकीच महत्त्वाची ठरते. पारंपरिक क्रूझ क्षेपणास्त्रे अत्यंत महागडी असल्याने त्यांचा वापर केवळ उच्च-मूल्य लक्ष्यांसाठी राखून ठेवला जातो. त्याउलट, दिव्यास्त्रसारखी लोइटरिंग म्युनिशन प्रणाली मोठ्या प्रमाणावर तैनात करण्यासाठी विकसित करण्यात आली असून, कमी खर्चात अधिक प्रभावी लष्करी कारवाया करण्यास सक्षम आहे.

तांत्रिक वैशिष्ट्यांबाबत बोलायचे झाल्यास, दिव्यास्त्र एमके-1 ची ऑपरेशनल रेंज 500 किलोमीटरपर्यंत आहे आणि ते सलग 5 तासांपर्यंत उड्डाण करू शकते. हे यूएव्ही 300 ते 400 किलोमीटर प्रतितास वेगाने लक्ष्यांवर हल्ला करू शकते तसेच 15 किलोग्रॅमपर्यंत पेलोड वाहून नेण्याची क्षमता त्यात आहे.

या प्लॅटफॉर्मचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यामध्ये असलेली कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) आणि स्वार्म क्षमता. या तंत्रज्ञानामुळे ते समूहामध्ये समन्वय साधून अचूक हल्ले, लोइटरिंग मिशन्स आणि डिकॉय ऑपरेशन्स प्रभावीपणे पार पाडू शकते. परिणामी, रणांगणावरील त्याची परिणामकारकता आणि लवचिकता लक्षणीयरीत्या वाढते.

दिव्यास्त्र एमके-1 ची रचना दीर्घकालीन निगराणी, लक्ष्य ओळख आणि टॅक्टिकल कारवायांच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी करण्यात आली आहे. याशिवाय, या यूएव्ही मध्ये ईओ/आयआर पेलोड, कम्युनिकेशन रिले सिस्टीम आणि मिशननुसार सुसज्ज करता येणारे वॉरहेड कॉन्फिगरेशन बसविता येते, ज्यामुळे विविध प्रकारच्या लष्करी मोहिमांमध्ये त्याचा प्रभावी वापर करता येतो.

दिव्यास्त्र एमके-1 ची यशस्वी चाचणी ही भारताच्या स्वदेशी संरक्षण उत्पादन क्षमता आणि आत्मनिर्भर भारत अभियानासाठी एक महत्त्वाचा टप्पा मानली जात आहे. भविष्यात ही प्रणाली भारतीय सशस्त्र दलांच्या लढाऊ आणि रणनीतिक क्षमतांना नवी ताकद देईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

-------------------------------

हिंदुस्थान समाचार / मनीष कुलकर्णी