वॉशिंग्टन, 23 जुलै (हिं.स.)।अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव सातत्याने वाढत आहे. बुधवारी अमेरिकन सैन्याने सलग बाराव्या रात्री इराणवर हवाई हल्ले केले. युद्धविराम करार मोडल्यानंतर दोन्ही देशांतील संघर्ष अधिक तीव्र झाला आहे. दरम्यान, इराणने इशारा दिला आहे की त्याच्या ऊर्जा आणि आर्थिक पायाभूत सुविधांवर हल्ला झाल्यास तो या प्रदेशातील तेल, वायू, वीज आणि इतर महत्त्वाच्या ठिकाणांना लक्ष्य करेल. वाढत्या तणावामुळे जगातील दोन अत्यंत महत्त्वाच्या सागरी व्यापारी मार्गांच्या स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ आणि स्ट्रेट ऑफ बाब-अल-मंदेब सुरक्षेबाबतही चिंता वाढली आहे.

अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांड (सेंटकॉम) ने सांगितले की, हे ताजे हवाई हल्ले राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या निर्देशानुसार करण्यात आले. सेंटकॉमच्या मते, या कारवाईचा उद्देश इराणची ती क्षमता कमकुवत करणे हा आहे, ज्यामुळे तो प्रादेशिक सागरी मार्गांवरून जाणाऱ्या व्यापारी जहाजांना आणि नागरी नौवहनाला धोका निर्माण करू शकतो. सेंटकॉमने आपल्या निवेदनात म्हटले आहे की, इराणची सागरी मार्गांमध्ये अडथळा निर्माण करण्याची क्षमता आणखी कमकुवत होईपर्यंत हे अभियान सुरू राहील.

याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने स्पष्ट इशारा दिला की, अमेरिकेने त्याच्या पायाभूत सुविधांवर हल्ला केल्यास प्रदेशातील तेल, वायू, वीज आणि आर्थिक केंद्रांना लक्ष्य केले जाईल. इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म एक्सवर लिहिले, “आमचे संरक्षण धोरण पूर्णपणे स्पष्ट आहे — डोळ्याला डोळा. इराण किंवा त्याच्या पायाभूत सुविधांवर कोणताही हल्ला झाल्यास त्याला शक्तिशाली आणि निर्णायक प्रत्युत्तर दिले जाईल.” इराणी अधिकाऱ्यांनी असेही म्हटले की, गरज पडल्यास ते या प्रदेशातील तेल निर्यातही थांबवू शकतात, ज्यामुळे जागतिक ऊर्जा संकट अधिक तीव्र होऊ शकते.

इराण आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या संघर्षाचा सर्वाधिक परिणाम स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ या सामुद्रधुनीवर दिसून येत आहे. जगातील तेलपुरवठ्याचा मोठा हिस्सा या सागरी मार्गातून होतो. इराणकडून या मार्गावर जवळपास संपूर्ण नाकेबंदीची परिस्थिती निर्माण झाल्याने आंतरराष्ट्रीय जहाजवाहतुकीवर परिणाम झाला आहे. याचा परिणाम कच्च्या तेलाच्या किमतींवरही झाला. ब्रेंट क्रूड काही काळासाठी प्रति बॅरल ९५ डॉलर्सच्या वर गेले आणि नंतरही ९४ डॉलर्स प्रति बॅरलपेक्षा अधिक पातळीवर कायम राहिले. इंधन पुरवठ्याबाबत जागतिक स्तरावर चिंता वाढली आहे. अमेरिकेचे म्हणणे आहे की, इराणला या महत्त्वाच्या सागरी मार्गावर नियंत्रण मिळाल्यास ते जागतिक व्यापार आणि सुरक्षेसाठी धोकादायक उदाहरण ठरू शकते.

तणाव आता पर्शियन आखातापासून पुढे जाऊन लाल समुद्रापर्यंत पोहोचला आहे. इराणसमर्थित यमनमधील हूती बंडखोरांनी बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या सौदी अरेबियाच्या तेलवाहू जहाजांना लक्ष्य करण्याची धमकी दिली आहे. हा सागरी मार्ग लाल समुद्राला अदनच्या आखाताशी जोडतो आणि जागतिक व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. हूती बंडखोरांच्या धमकीनंतर पाच तेलवाहू टँकरांनी लाल समुद्रातील आपला मार्ग बदलला आहे. तसेच, सौदी अरेबियाही आता आपल्या तेलवाहू जहाजांना पर्यायी मार्गांद्वारे पाठवत आहे. त्यामुळे प्रवासाचा कालावधी आणि वाहतूक खर्च दोन्ही वाढले आहेत. अधिकाऱ्यांच्या मते, बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीतही अडथळे निर्माण झाल्यास जागतिक जहाजवाहतूक आणि ऊर्जा पुरवठ्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.

जून महिन्यात झालेल्या युद्धविराम कराराच्या समाप्तीनंतर ही ताजी लष्करी कारवाई सुरू झाली आहे. सीजफायर संपल्यानंतर अमेरिकेने इराणमधील विविध भागांवर हल्ल्यांची तीव्रता वाढवली आहे. दुसरीकडे, इराणही प्रादेशिक तळांवर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले सुरू ठेवत आहे. इराणी अधिकाऱ्यांचा आरोप आहे की अमेरिका दीर्घकालीन लष्करी संघर्षात अडकत चालली आहे. मात्र, अमेरिकेचे म्हणणे आहे की तिच्या कारवाईचा उद्देश केवळ आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्ग आणि आपल्या सैनिकांची सुरक्षा सुनिश्चित करणे हा आहे.

अमेरिकेचे परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबिओ यांनी सांगितले की, वॉशिंग्टन अजूनही राजनैतिक मार्गाने तोडगा काढण्यास तयार आहे. ते म्हणाले, “जर इराण गंभीरपणे चर्चेसाठी पुढे आला, तर अमेरिका देखील तयार आहे. परंतु जर त्याने आमच्या किंवा आमच्या सहयोगी देशांच्या हितांना धोका निर्माण केला, तर आम्ही आमच्या हितांचे संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक ती सर्व पावले उचलू.”

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Priyanka Bansode