नवी दिल्ली, 05 जुलै (हिं.स.)। केंद्र सरकारचे म्हणणे आहे की एथेनॉल मिश्रित पेट्रोल (ईबीपी) कार्यक्रम भारताच्या ऊर्जा धोरणाचा प्रमुख स्तंभ आहे. त्याची प्रगती वैज्ञानिक मूल्यांकन, टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी आणि सरकार, उद्योग व संशोधन संस्थांमधील सहकार्याचे द्योतक आहे. या कार्यक्रमामुळे ऊर्जा सुरक्षितता मजबूत झाली आहे, उत्सर्जन कमी झाले आहे आणि शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नाच्या नवीन संधी निर्माण झाल्या आहेत. यामुळे कच्च्या तेलाची आयातही कमी झाली आहे आणि देशांतर्गत उत्पादित नवीकरणीय इंधनाचा वापर वाढला आहे. ईबीपी कार्यक्रम स्वच्छ, अधिक लवचिक आणि आत्मनिर्भर परिवहन इंधन परिसंस्थेत योगदान देत राहील.

लक्षात घेण्यासारखे म्हणजे सोशल मीडियावर सतत एथेनॉल मिश्रित पेट्रोलबाबत विविध नकारात्मक दावे केले जात आहेत. या दाव्यांमध्ये म्हटले जाते की एथेनॉलमुळे वाहनांना नुकसान होते, जलस्रोतांवर दबाव वाढतो आणि या कार्यक्रमामुळे लाभाऐवजी हानी होते. याच संदर्भात पत्र सूचना कार्यालयाने सविस्तर स्पष्टीकरण देत या दाव्यांचे खंडन केले आहे.

या दाव्यांवर स्पष्टीकरण देताना प्रत्येक मुद्द्याचे सविस्तर खंडन करण्यात आले आहे. सरकारचे म्हणणे आहे की भारत आपल्या वापरातील सुमारे 88.5 टक्के कच्चे तेल आयात करतो. परदेशातून खरेदी केलेल्या तेलाचा प्रत्येक बॅरल देशाला किंमतीतील चढउतार आणि पुरवठ्यातील अचानक अडचणींच्या जोखमीला सामोरे जावे लागते, ज्यावर त्याचे नियंत्रण नसते. भारतीय ऊस, मका आणि तांदळापासून उत्पादित एथेनॉल देशांतर्गत संसाधनांचा वापर करून हा धोका कमी करण्याचा मार्ग प्रदान करतो.

सरकारच्या मते 2014-15 पासून परकीय चलनात 1.90 लाख कोटी रुपयांपेक्षा अधिक बचत झाली आहे. 310 लाख मेट्रिक टनांपेक्षा अधिक कच्च्या तेलाचा पर्याय तयार झाला आहे. सुमारे 930 लाख मेट्रिक टन कार्बन डायऑक्साइड उत्सर्जनात घट झाली आहे. तसेच शेतकऱ्यांना 1.60 लाख कोटी रुपयांपेक्षा अधिक अतिरिक्त उत्पन्न मिळाले आहे.

सरकारने प्रश्नोत्तराच्या माध्यमातून एथेनॉलशी संबंधित दाव्यांचे खंडन आणि स्थिती स्पष्ट केली आहे-

दावा - ई20 इंधनामुळे मायलेज 30 टक्क्यांपर्यंत कमी होते.

स्थिती - 30 टक्क्यांचा आकडा फक्त पेट्रोलच्या तुलनेत इथेनॉलच्या कमी कॅलोरिफिक मूल्याचे दर्शक आहे, प्रत्यक्ष मायलेज घटीचे नाही. मायलेज इंधनाच्या प्रकारापेक्षा वाहन चालवण्याच्या सवयी, टायरचा दाब, सर्व्हिसिंग आणि एसी लोड यावर अधिक अवलंबून असते.

दावा - ई20 इंजिनांना, विशेषतः जुन्या इंजिनांना नुकसान पोहोचवते.

स्थिती - ई20 च्या लाँचनंतर यासंबंधी इंजिन फेल्युअरचा कोणताही व्यापक प्रकार समोर आलेला नाही. ई20 ला SIAM, ARAI आणि IOCL यांनी वाहन उत्पादकांसोबत व्यापक चाचण्या केल्यानंतरच मंजुरी दिली आहे.

दावा - इथेनॉल उच्च-प्रदर्शन असलेले इंधन नाही आणि वाहनाच्या कामगिरीत घट करते.

स्थिती - इथेनॉल हे उच्च ऑक्टेन इंधन आहे, ज्याचा संशोधित ऑक्टेन नंबर सुमारे 108.5 आहे, तर पेट्रोलचा 84.4 आहे. ई20 भारतीय पेट्रोलचा प्रभावी ऑक्टेन रेटिंग सुमारे 95 पर्यंत वाढवते, ज्यामुळे आधुनिक इंजिनमध्ये दहन सुधारते. ई20 साठी कॅलिब्रेट केलेली वाहने अधिक चांगली अॅक्सेलरेशन, सुरळीत कार्यप्रदर्शन आणि कमी उत्सर्जन देऊ शकतात.

दावा - विमा कंपन्या ई20 संबंधित नुकसान दावे नाकारतात.

स्थिती - विमा कंपन्या आणि उत्पादकांनी स्पष्ट केले आहे: भारतात ई20 चा विमा किंवा वॉरंटीच्या वैधतेवर कोणताही परिणाम होत नाही. SIAM ने स्पष्टपणे पुष्टी केली आहे की विनिर्देशांनुसार ई20 वापरणाऱ्या वाहनांची वॉरंटी वैध राहील.

दावा - इथेनॉल मिश्रित इंधन स्वस्त असायला हवे, पण सरकार त्याचा फायदा घेत आहे.

स्थिती - या दाव्यासाठी उद्धृत नीती आयोगाची अहवाल 2020-21 मधील आहे, जेव्हा इथेनॉल प्रत्यक्षात पेट्रोलपेक्षा स्वस्त होते. त्यानंतर इथेनॉलची खरेदी किंमत परिष्कृत पेट्रोलच्या तुलनेत वाढली आहे, तरीही ऊर्जा सुरक्षा, पर्यावरण आणि कृषी उत्पन्नवाढ यामुळे त्याचा वापर आवश्यक आहे.

दावा - सरकारने सर्वोच्च न्यायालयाला सांगितले की ई20 हा फक्त एक ‘प्रयोग’ आहे.

स्थिती - हा मुद्दा इथेनॉल खरेदी करारांशी संबंधित होता—ई20 च्या गुणधर्मांशी नाही. अटर्नी जनरलच्या कार्यालयाने 30.06.2026 रोजी स्पष्ट केले की ‘प्रयोग’ हा दावा चुकीचा आहे.

दावा - उसाचा रस थेट पेट्रोलमध्ये मिसळला जातो.

स्थिती - पेट्रोलमध्ये कच्चा रस मिसळल्याचे दाखवणारे व्हायरल व्हिडिओ दिशाभूल करणारे आहेत. इथेनॉल किण्वन आणि औद्योगिक प्रक्रियांद्वारे तयार केले जाते, ज्यामुळे त्याचे गुणधर्म पूर्णपणे बदलतात आणि मिश्रणापूर्वी त्याने इंधन गुणवत्तेचे कठोर मानक पूर्ण करणे आवश्यक असते.

दावा - 1 लिटर इथेनॉल तयार करण्यासाठी 10,000 लिटर पाण्याचा वापर होतो.

स्थिती - एका इथेनॉल प्रकल्पात प्रति लिटर इथेनॉलसाठी केवळ 3-5 लिटर प्रक्रिया केलेले पाणी वापरले जाते. आधुनिक डिस्टिलरी शून्य द्रव उत्सर्जन प्रणाली (Zero Liquid Discharge) वापरतात. भात शेतीच्या संपूर्ण कृषी जलपदचिन्हाला इथेनॉल उत्पादनाशी जोडणे चुकीचे आहे. राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा गरजा पूर्ण झाल्यानंतर डीएफपीडीद्वारे ठरवलेले आणि परवानगी दिलेले अतिरिक्त तांदूळच इथेनॉल उत्पादनासाठी वापरले जाते.

दावा - ई20 मध्ये साखर असल्यामुळे मुंग्या आणि मधमाश्या इंधनाच्या झाकणावर गर्दी करतात.

स्थिती - इथेनॉल इंधनाचे आसवन केले जाते—उरलेली साखर काढून टाकली जाते. त्यात कीटक-विकर्षक विकृतीकारक पदार्थ असतात, पेट्रोलचा वास प्रबळ असतो आणि ई20 सामान्य पेट्रोलपेक्षा कमी वाफ निर्माण करते.

दावा - इथेनॉलची पाणी-शोषक प्रकृती इंधन खराब करेल आणि टँक नष्ट करेल.

स्थिती - कोणत्याही इंधन टँकमध्ये पाणी प्रवेश रोखणे, ते इथेनॉल मिश्रित असो वा नसो, वाहन रचनेचा मूलभूत भाग आहे. आधुनिक वाहनांमध्ये इंधन टँकमध्ये पाणी जाण्यापासून रोखण्यासाठी अनेक डिझाइन वैशिष्ट्ये आणि सुरक्षितता उपाय असतात.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule