मुंबई/कोलंबो, 16 ऑक्टोबर (हिं.स.)। क्रिकेटच्या जवळपास १५० वर्षांच्या इतिहासात पहिल्यांदाच मुली आणि मुलांनी केलेल्या धावांच्या एकत्रित आकड्यावर संघाच्या विजयाचा निर्णय घेतला जाणार आहे. क्रिकेटच्या नव्या ‘टेस्ट ट्वेंटी’ या प्रकारातील पहिली स्पर्धा १४ ते २९ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत श्रीलंकेची राजधानी कोलंबो येथील सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब (एसएससी) मैदानावर आयोजित करण्यात येणार आहे. या स्पर्धेत जगभरातील १३ ते २१ वर्षे वयोगटातील १६० युवा क्रिकेटपटू सहभागी होतील. या स्पर्धेचे थेट प्रक्षेपण सोनी स्पोर्ट्स नेटवर्कवर केले जाणार आहे.

टेस्ट ट्वेंटी हा क्रिकेटचा चौथा प्रकार असल्याचे सांगितले जात आहे. आतापर्यंत क्रिकेटमध्ये टेस्ट, एकदिवसीय आणि टी-२० हे प्रकार प्रचलित होते. या नव्या प्रकाराचे वैशिष्ट्य म्हणजे प्रत्येक संघाकडून मुलींचे आणि मुलांचे स्वतंत्र अकरा खेळाडूंचे संघ मैदानात उतरतील; मात्र दोन्ही संघांनी केलेल्या धावा एकाच धावसंख्येत मोजल्या जातील. दोन्ही संघांच्या एकत्रित धावसंख्येच्या आधारे सामन्याचा निकाल ठरेल. आयोजकांच्या मते, मुली आणि मुलांना एकाच संघासाठी खेळण्याची संधी देणे आणि युवा क्रिकेटपटूंसाठी जागतिक स्तरावर नवे व्यासपीठ तयार करणे हा या स्पर्धेचा उद्देश आहे.

८० षटकांचा सामना, दोन चेंडू आणि एकत्रित धावसंख्या

टेस्ट ट्वेंटीमधील प्रत्येक सामना एकाच दिवसात खेळवला जाईल. प्रत्येक संघाला दोन वेळा फलंदाजी करण्याची संधी मिळेल आणि एकूण ८० षटकांचा खेळ होईल. पहिली ४० षटके दिवसा लाल चेंडूने आणि पांढऱ्या पोशाखात खेळवली जातील. त्यानंतरची ४० षटके रंगीत पोशाखात, पांढऱ्या चेंडूने एसएससी मैदानावरील फ्लडलाइट्सच्या प्रकाशात खेळवली जातील.

या प्रकारात एकाच सामन्यात लाल आणि पांढऱ्या चेंडूचा वापर केला जाईल. पहिल्या सत्रात केलेल्या धावा दुसऱ्या सत्रातील एकूण धावसंख्येतही समाविष्ट राहतील. म्हणजेच, दिवसा केलेली प्रत्येक धाव रात्रीच्या खेळातही संघाच्या निकालावर परिणाम करेल. त्याच दिवशी एकत्रित धावसंख्येच्या आधारे सामन्याचा निकाल निश्चित केला जाईल.

मुली आणि मुलांच्या धावांवर ठरणार एकमेकांचा विजय

टेस्ट ट्वेंटीमधील चार खंडीय संघांपैकी प्रत्येक संघात ४० खेळाडू असतील. त्यात २० मुली आणि २० मुलांचा समावेश असेल. प्रत्येक सामन्यात मुलींचा संघ मुलींच्या संघाविरुद्ध आणि मुलांचा संघ मुलांच्या संघाविरुद्ध खेळेल. मात्र, दोन्ही संघांच्या कामगिरीची बेरीज करूनच संघाची अंतिम धावसंख्या निश्चित केली जाईल.

या प्रकारात ‘पॅरिटी रूल’ म्हणजेच समानता नियम लागू असेल. नाणेफेकीद्वारे कोणता संघ प्रथम फलंदाजी करेल आणि त्या संघाकडून प्रथम मुलींचा अकरा खेळाडूंचा संघ उतरेल की मुलांचा, हे ठरवले जाईल. दिवसा मुलींनी केलेल्या धावांचा परिणाम रात्री मुलांच्या विजयावर किंवा पराभवावर होईल. त्याचप्रमाणे, रात्री मुलांनी केलेल्या धावा एकत्रित निकालात मोजल्या जातील आणि मुलींच्या कामगिरीसोबत मिळून संघाचा विजय निश्चित करतील.

या व्यवस्थेमुळे मुलींचा सामना हा मुख्य सामन्यापूर्वी होणारा केवळ एक कार्यक्रम राहणार नाही. त्यांच्या धावा संघाच्या अंतिम निकालातील निम्म्या योगदानाचा भाग ठरतील. मुलगे आणि मुली संपूर्ण दिवस एकाच संघाच्या डगआउटमध्ये एकत्र बसतील आणि एकमेकांच्या कामगिरीवर लक्ष ठेवतील. कारण दोघांचेही यश एकत्रित धावसंख्येशी जोडलेले असेल.

पहिल्या सत्रासाठी श्रीलंकेची यजमान म्हणून निवड

या नव्या प्रकाराच्या पहिल्या सत्रासाठी आयोजकांनी श्रीलंकेची निवड केली आहे. या देशात शालेय क्रिकेटची दीर्घ परंपरा आहे. रॉयल-थॉमियन क्रिकेट सामना पहिल्यांदा १८७९ मध्ये खेळवण्यात आला होता. या वर्षी मार्चमध्ये या सामन्याची १४७ वी आवृत्ती एसएससी मैदानावर आयोजित करण्यात आली होती.श्रीलंकेने सनथ जयसूर्या, मुथय्या मुरलीधरन, कुमार संगकारा आणि महेला जयवर्धने यांसारखे दिग्गज क्रिकेटपटू जागतिक क्रिकेटला दिले आहेत. २००६ मध्ये एसएससी मैदानावर संगकारा आणि जयवर्धने यांनी कसोटी क्रिकेटच्या इतिहासातील सर्वात मोठी भागीदारी नोंदवताना ६२४ धावा केल्या होत्या.आयोजकांच्या मते, शालेय क्रिकेटबद्दलची श्रीलंकेतील उत्सुकता आणि युवा खेळाडूंना मिळणारा पाठिंबा यामुळे हा देश या नव्या प्रकारासाठी योग्य यजमान ठरतो. टेस्ट ट्वेंटीच्या माध्यमातून श्रीलंकेला या जागतिक युवा क्रिकेट प्रकाराचे संस्थापक केंद्र बनवण्याची योजना आहे.

हजारो खेळाडूंमधून निवडले जाणार १६० क्रिकेटपटू

या स्पर्धेसाठी पाच खंडांमधील हजारो युवा क्रिकेटपटूंनी आपली दावेदारी सादर केली होती. गेल्या ३०० दिवसांत मैदानावर आणि ऑनलाइन आयोजित निवड प्रक्रियेद्वारे खेळाडूंच्या क्षमतेचे मूल्यमापन करण्यात आले. जागतिक निवड समितीने या खेळाडूंमधून सर्वोत्तम प्रतिभावान खेळाडूंची निवड केली आहे. या समितीचे अध्यक्षपद भारताचे प्रशिक्षक राजकुमार शर्मा भूषवत आहेत. विराट कोहलीची सुरुवातीची प्रतिभा ओळखून त्याच्या क्रिकेट कारकिर्दीला आकार देण्यासाठी ते ओळखले जातात. या महिन्याच्या अखेरीस होणाऱ्या खेळाडूंच्या ड्राफ्टद्वारे अंतिम १६० खेळाडूंची नावे जाहीर केली जातील. यामध्ये ८० मुली आणि ८० मुलांचा समावेश असेल. हेच खेळाडू टेस्ट ट्वेंटीच्या पहिल्या सत्रात सहभागी होतील.स्पर्धेचा उद्घाटन सोहळा १४ नोव्हेंबर रोजी होईल, तर अंतिम सामना २९ नोव्हेंबर रोजी खेळवला जाईल. ३० नोव्हेंबर हा राखीव दिवस म्हणून ठेवण्यात आला आहे. सर्व सामन्यांचे थेट प्रक्षेपण सोनी स्पोर्ट्स नेटवर्कवर केले जाईल. आयोजकांच्या मते, आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांमधील प्रसारक आणि स्ट्रीमिंग प्लॅटफॉर्मसाठीही सामन्यांचे जागतिक प्रक्षेपण फीड उपलब्ध करून दिले जाईल.

एबी डिव्हिलियर्स, मॅथ्यू हेडन आणि क्लाइव्ह लॉयड सल्लागार मंडळात

टेस्ट ट्वेंटीच्या सल्लागार मंडळात दक्षिण आफ्रिकेचा माजी कर्णधार एबी डिव्हिलियर्स, ऑस्ट्रेलियाचा माजी सलामीवीर मॅथ्यू हेडन आणि वेस्ट इंडिजचा माजी कर्णधार सर क्लाइव्ह लॉयड यांचा समावेश आहे. जागतिक निवड समितीचे अध्यक्षपद राजकुमार शर्मा भूषवत आहेत, तर स्पर्धेच्या संचालनाची जबाबदारी माइक फोर्डहॅम सांभाळत आहेत. सहसंस्थापक रोहित मारू व्यावसायिक रणनीतीचे नेतृत्व करत आहेत.आयोजकांच्या म्हणण्यानुसार, या उपक्रमामागे क्रिकेट खेळण्याचा, प्रशिक्षण देण्याचा आणि उच्च स्तरावर खेळाचे संचालन करण्याचा अनुभव असलेले लोक आहेत. युवा खेळाडूंना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आपली प्रतिभा दाखवण्याची संधी मिळेल, असे व्यासपीठ तयार करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.

पहिल्यांदाच मुली आणि मुलगे एकत्र जिंकणार किंवा हरणार

टेस्ट ट्वेंटीचे संस्थापक आणि ‘पॅरिटी रूल’चे निर्माते गौरव बहिरवानी म्हणाले की, हा उपक्रम आता केवळ एका कल्पनेपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर युवा क्रिकेटपटूंसाठी नव्या प्रकाराची आणि नव्या स्पर्धेची सुरुवात ठरला आहे. ते म्हणाले, “एक वर्षापूर्वी याच आठवड्यात मी एबी, मॅथ्यू, सर क्लाइव्ह, माइक आणि रोहित यांच्यासोबत टेस्ट ट्वेंटी जगासमोर सादर केले होते. त्यावेळी ही कागदावरील एक कल्पना होती आणि जगभरातील युवा क्रिकेटपटूंना दिलेले एक आश्वासन होते की, त्यांना स्वतःचा क्रिकेट प्रकार, स्वतःची स्पर्धा आणि त्यांच्या भोवती उभी राहणारी संपूर्ण व्यवस्था मिळेल. १४ नोव्हेंबर रोजी कोलंबोच्या एसएससी मैदानावर हे आश्वासन पहिल्यांदा प्रत्यक्षात उतरेल.”

समानतेच्या संकल्पनेवर भर देताना ते म्हणाले, “समानता केवळ नियमांमध्ये किंवा आपण खेळ खेळण्याच्या पद्धतीत नाही, तर प्रक्षेपणातही आहे. काही संध्याकाळी फ्लडलाइट्सच्या प्रकाशात मुली प्राइम टाइममध्ये जगासमोर खेळतील. तर इतर संध्याकाळी मुले खेळतील. मात्र, प्रत्येक संध्याकाळी धावफलक एकच असेल.”

श्रीलंकेची यजमान म्हणून निवड करण्याबाबत ते म्हणाले, “आम्हाला या स्पर्धेसाठी योग्य ठिकाण मिळाले आहे. श्रीलंकेत शालेय क्रिकेटचे सामने पाहण्यासाठी स्टेडियम प्रेक्षकांनी भरून जाते. या बेटावरील देशाप्रमाणे युवा क्रिकेटपटूंवर प्रेम करणारा दुसरा देश जगात नाही. आमच्या पहिल्या बैठकीपासूनच श्रीलंका क्रिकेटच्या नेतृत्वाने आम्हाला पाठिंबा दिला आणि आमचा उत्साह वाढवला. त्यानंतर एसएससीचे अध्यक्ष आणि समितीने जगाच्या प्रत्येक कोपऱ्यातून येणाऱ्या युवा क्रिकेटपटूंसाठी आपले दरवाजे खुले केले. आम्ही सर्वांचे आभारी आहोत.” ते पुढे म्हणाले, “खेळाच्या इतिहासात पहिल्यांदाच मुली आणि मुलगे एकत्र जिंकतील किंवा एकत्र पराभूत होतील. आता हा ऐतिहासिक क्षण श्रीलंकेचा असेल. आम्ही सर्वजण कोलंबोला जात आहोत.”

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule