* कलाविश्वच नव्हे, तर महाराष्ट्राचा शेतकरीही पोरका झाला!

पणजी, 8 ऑक्टोबर (हिं.स.) : ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचं आज, गुरुवारी सकाळी निधन झाले. वयाच्या ७५ व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. गोव्यात डोना पावला येथील निवासस्थानी आलेल्या हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या जाण्याने अवघा कलाविश्वच नव्हे, तर महाराष्ट्राचा शेतकरीही आज पोरका झाला.

महाराष्ट्राच्या काळ्या मातीचा एक सच्चा पुत्र कायमचा शांत झाला आहे. आपल्या धारदार आवाजाने, डोळ्यांतील अंगाराने आणि संवादांमधील अफाट ताकदीने नानांनी चित्रपटसृष्टीवर अधिराज्य गाजवणारे गाजवले.

'गमन' चित्रपटातून सुरू झालेला एक साधा, संघर्षमय प्रवास पुढे 'अंकुश', 'प्रतिघात' आणि 'परिंदा'सारख्या अजरामर कलाकृतींपर्यंत पोहोचला. 'परिंदा'मधला थरकाप उडवणारा 'अण्णा' असो किंवा 'तिरंगा'मधील करारी आवाज-नानांनी रुपेरी पडद्यावर अशी अक्षरे कोरली जी कधीही पुसली जाणार नाहीत. पण जेव्हा त्यांनी 'नटसम्राट'मधील गणपतराव बेलवलकर जिवंत केले, तेव्हा थिएटरमधील प्रत्येक डोळा पाणावला होता. “कुणी घर देता का घर?” ही आर्त हाक जेव्हा नानांच्या घोगऱ्या आवाजात घुमली, तेव्हा तो केवळ अभिनय राहिला नव्हता, तर ते एका कलावंताच्या आत्म्याचे विलापगीत ठरले होते.

नानांचा खरा मोठेपणा केवळ पडद्यावरच्या अभिनयात नव्हता, तर पडद्यामागच्या त्यांच्या संवेदनशील माणसात होता. सिनेसृष्टीच्या झगमगाटात राहूनही त्यांचे पाय नेहमी जमिनीवर राहिले. जेव्हा मराठवाड्यातील शेतकरी दुष्काळात होरपळत होता, तेव्हा मदतीचा हात पुढे करत त्यांनी 'नाम फाउंडेशन'च्या माध्यमातून हजारो आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबांचे अश्रू पुसले. त्यांनी शेतकऱ्यांच्या डोळ्यांतील दुःख स्वतःच्या डोळ्यांत साठवले आणि त्यांच्या पाठीशी खंबीर ढाल बनून उभे राहिले.

आज तो बुलंद आवाज कायमचा स्तब्ध झाला. डोळ्यांतून अंगार ओकणारा, व्यवस्थेवर आसूड ओढणारा, आणि तितक्याच हळुवार हाताने गरिबांचे अश्रू पुसणारा एक ऋषितुल्य कलावंत आपल्यातून निघून गेला.

विश्वनाथ दिनकरराव पाटेकर म्हणजेच नाना पाटेकर. मराठी सिनेसृष्टीतील हे एक दिग्गज नाव. मराठी रंगभूमीपासून आपल्या अभिनयाचा प्रवास सुरू करत त्यांनी मराठीसोबतच हिंदी चित्रपटसृष्टीतही स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. आपल्या दमदार अभिनयामुळे आणि खास शैलीमुळे प्रेक्षकांच्या मनात स्थान मिळवणाऱ्या गुणी अभिनेत्यांमध्ये नाना पाटेकर यांचं नाव आवर्जून घेतलं जातं.

नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाची सुरुवात रंगभूमीपासून झाली. त्यांच्या अभिनयाची खरी जडणघडण मराठी रंगभूमीवरच झाली. करिअरच्या सुरुवातीच्या काळात त्यांनी अनेक मराठी नाटकांमध्ये काम केलं. त्यानंतर त्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत पाऊल ठेवलं. 1978 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या 'गमन' या चित्रपटातून त्यांच्या फिल्मी कारकिर्दीला सुरुवात झाली.

यानंतरच्या काळात नाना पाटेकर यांनी मराठी आणि हिंदी अशा दोन्ही भाषांमधील चित्रपटांमध्ये वेगवेगळ्या भूमिका साकारल्या. हळूहळू त्यांच्या अभिनयाची वेगळी शैली प्रेक्षकांच्या लक्षात येऊ लागली.

1988 मध्ये आलेल्या 'सलाम बॉम्बे!' या चित्रपटातील नाना पाटेकर यांच्या भूमिकेने प्रेक्षकांचं आणि समीक्षकांचं लक्ष वेधून घेतलं. मात्र त्यानंतर आलेला 1989 चा 'परिंदा' हा चित्रपट त्यांच्या कारकिर्दीसाठी मोठा टप्पा ठरला.

या चित्रपटात त्यांनी साकारलेली 'अण्णा' ही व्यक्तिरेखा विशेष गाजली. या भूमिकेसाठी त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला. नाना पाटेकर यांच्या दमदार संवादांनी आणि भूमिका साकारताना व्यक्तिरेखेत पूर्णपणे शिरण्याच्या त्यांच्या शैलीने त्यांना एक वेगळी ओळख मिळाली. यानंतर ते आपल्या अभिनयाच्या खास शैलीमुळे प्रेक्षकांमध्ये आणि चित्रपटसृष्टीत वेगळे अभिनेता म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / सुधांशू जोशी