चित्रपट : रामायण (भाग १)

दिग्दर्शक : नितेश तिवारी

कलाकार : रणबीर कपूर, यश, साई पल्लवी, रवी दुबे, रकुल प्रीत सिंग, लारा दत्ता, अरुण गोविल, अनुपम खेर, आदिनाथ कोठारे, विवेक ओबेरॉय, सौरभ सचदेवा

रेटिंग : ★★★½ (३.५/५)

काही कथा अशा असतात ज्या कितीही वेळा पाहिल्या किंवा ऐकल्या तरी त्यांचे आकर्षण कधीच कमी होत नाही. 'रामायण' ही अशीच एक कथा आहे, जी प्रत्येक भारतीयाच्या हृदयाशी आणि भावनांशी घट्ट जोडलेली आहे. या महाकाव्याला मोठ्या पडद्यावर मांडणे हे सोपे काम नाही, कारण प्रेक्षकांना यातील प्रत्येक पात्र आणि घटना आधीच ठाऊक असते. दिग्दर्शक नितेश तिवारी यांनी आता या भव्य गाथेला एका नवीन दृष्टिकोनातून आणि अवाढव्य स्तरावर पुन्हा एकदा मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे. रणबीर कपूर, यश आणि साई पल्लवी यांच्यासारख्या कलाकारांचा समावेश असलेला हा चित्रपट केवळ पौराणिक कथेचे पुनर्कथन नाही; तर तो प्रेम, त्याग, नैतिक निष्ठा, अहंकार आणि 'धर्मा'चा शाश्वत संघर्ष अशा विषयांना एका भव्य सिनेमॅटिक कॅनव्हासवर मांडतो. या चित्रपटाचे एक विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे, मूळ कथेचा गाभा जपून आधुनिक तंत्रज्ञान आणि नेत्रदीपक दृश्यांचा अतिशय प्रभावीपणे केलेला वापर.

ही कथा वाल्मिकी रामायणावर आधारित आहे. याची सुरुवात देव आणि असुर यांच्यातील संघर्षाने होते, ज्यानंतर लंकेत रावणाचा उदय होतो. रावणाच्या भूमिकेत असलेला यश, एका अशा राज्यकर्त्याचे चित्रण करतो जो अफाट शक्ती, तीक्ष्ण बुद्धिमत्ता आणि तिन्ही लोकांवर विजय मिळवण्याच्या महत्त्वाकांक्षेने प्रेरित आहे. रावणाची कठोर तपश्चर्या, ब्रह्मदेवाकडून मिळालेला वर, इंद्रावर मिळवलेला विजय आणि कुबेराकडून लंका हस्तगत करणे यांसारख्या महत्त्वाच्या घटना त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाला खोली आणि परिमाण देतात. त्यानंतर कथा अयोध्येकडे वळते, जिथे राजा दशरथाच्या पोटी भगवान विष्णू 'राम' रूपात जन्म घेतात. चित्रपटात रामाचे बालपण, त्याचे शिक्षण, शस्त्रास्त्रांचे प्रशिक्षण आणि ऋषी विश्वामित्रांसोबतचा त्याचा प्रवास दाखवण्यात आला आहे. ताटका वध, अहल्या उद्धार आणि मिथिला नगरीतील सीतेचा 'स्वयंवर' यांसारख्या महत्त्वपूर्ण घटना कथेला पुढे नेतात.

राम आणि सीतेचा विवाह हा या चित्रपटातील एक अतिशय सुंदर आणि महत्त्वाचा टप्पा ठरतो. यानंतर, कथेत एक मोठे वळण येते जेव्हा कैकेयी आपल्या दोन वरांच्या पूर्ततेची मागणी करते. ती भरतासाठी राज्याची आणि रामासाठी १४ वर्षांच्या वनवासाची मागणी करते. आपल्या वडिलांचे शब्द पाळण्यासाठी कोणतीही हरकत न घेता, राम वनवासाला जाण्याचा निर्णय घेतो. सीता आणि लक्ष्मणही त्याच्यासोबत वनवासात जातात. दरम्यान, लंकेत रावणाच्या महत्त्वाकांक्षा आणि शूर्पणखेच्या संदर्भातील घटना कथेला पुढे नेतात. अखेरीस, रावण सीतेचे अपहरण करून तिला लंकेत घेऊन जातो. चित्रपटाचा पहिला भाग इथपर्यंतची कथा मांडतो आणि राम व रावण यांच्यातील आगामी युद्धाची पार्श्वभूमी तयार करतो.

दिग्दर्शनाच्या बाबतीत, नितीश तिवारी यांनी या महाकाव्याला पडद्यावर आणण्यासाठी खूप मेहनत घेतली आहे. प्रेक्षकांना 'रामायण'ची कथा आधीच माहित असल्याने, मूळ गाभ्याला धक्का न लावता तिला एका नवीन सिनेमॅटिक स्वरूपात मांडण्याचे आव्हान होते ज्यात दिग्दर्शक यशस्वी ठरले आहेत. त्यांनी चित्रपटाला केवळ व्हीएफएक्स (VFX) आणि भव्य सेटपुरते मर्यादित न ठेवता, पात्रांमधील नातेसंबंध आणि भावनांना पुरेसा वाव दिला आहे. राम-लक्ष्मणातील बंध, राम-सीतेमधील प्रेम, रामाचे कैकेयीसोबतचे संवाद आणि रावणाच्या महत्त्वाकांक्षा यांसारख्या गोष्टी चित्रपटाला भावनिक खोली देतात.

चित्रपटात असे अनेक प्रसंग आहेत जे प्रेक्षकांच्या मनाला भिडतात. अनेकांसाठी रामायण ही केवळ एक कथा किंवा चित्रपट नसून, ती श्रद्धा आणि गाढ भावनेचा विषय आहे; त्यामुळे पात्रांचे चित्रण आणि संवादांच्या बाबतीत अत्यंत काळजी घेणे आवश्यक होते. अनावश्यक बदल करण्याऐवजी, मूळ प्रसंगांना भव्यतेसह सादर करण्यावर भर देण्यात आला आहे हीच गोष्ट चित्रपटाला विशेष बनवते. जरी काही ठिकाणी कथेचा वेग मंदावला असला, तरी दिग्दर्शकाने घाईघाईने शेवट करण्याऐवजी प्रत्येक पात्राला पुरेसा वेळ दिला आहे.

तांत्रिक बाजूने विचार करता, चित्रपटाची सर्वात मोठी ताकद त्याची तांत्रिक अंमलबजावणी हीच आहे. अयोध्येची भव्यता, मिथिलेचे सौंदर्य, लंकेतील राजवाडे, वनवासातील निसर्गदृश्ये आणि युद्धाचे प्रसंग हे सर्व अत्यंत नेत्रदीपक आहेत. निर्मिती आराखडा (production design) आणि छायांकन (cinematography) चित्रपटाच्या एकूण भव्यतेत अधिक भर घालतात. चित्रपटाला भव्य स्वरूप देण्यात DNEG चे व्हिज्युअल इफेक्ट्स अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः रावणाशी संबंधित दृश्ये आणि जटायू व रावण यांच्यातील संघर्ष पाहण्यासारखा आहे. जरी काही ठिकाणी CGI (कॉम्प्युटर-जनरेटेड इमेजरी) थोडी कृत्रिम वाटत असली, तरी पडद्यावर दिसणारी बहुतांश दृश्ये प्रेक्षकांवर जबरदस्त प्रभाव पाडतात. पंकज कुमार आणि महेश लिमये यांचे छायांकन वाखाणण्याजोगे आहे; प्रत्येक ठिकाण आणि दृश्य अतिशय सुंदररीत्या टिपले गेले आहे.

ए. आर. रहमान आणि हॅन्स झिमर यांचे संगीत हे चित्रपटाचे आणखी एक बलस्थान आहे. त्यांच्या संगीतरचना कथेतील भावनिक आणि पौराणिक वातावरण अधिक गडद करतात. अनेक दृश्यांमध्ये, पार्श्वसंगीत प्रेक्षक आणि कथा यांच्यात एक भावनिक नाते निर्माण करते. चित्रपटाचा कालावधी तीन तासांपेक्षा जास्त असूनही, त्यातील नेत्रदीपक दृश्ये प्रेक्षकांना खिळवून ठेवतात. विशेषतः तरुण पिढीसाठी, हा चित्रपट रामायणाची प्राचीन कथा एका नवीन आणि आधुनिक शैलीत अनुभवण्याची संधी देतो.

अभिनयाचा विचार करता, रणबीर कपूरने प्रभू रामाची भूमिका अत्यंत संयमाने आणि प्रभावीपणे साकारली आहे. त्याच्या देहबोलीतून आंतरिक शांतता, प्रतिष्ठा आणि संवादफेकीतील गांभीर्य दिसून येते. वनवासाचा स्वीकार करतानाची दृश्ये किंवा कैकेयीसोबतचे भावनिक संवाद, अशा प्रसंगांत त्याचा अभिनय विशेष प्रभावी ठरतो; त्याने रामाच्या पात्राला कुठेही अतिनाट्यपूर्ण होऊ दिलेले नाही. रावणाच्या भूमिकेत यश अत्यंत प्रभावी वाटतो; त्याची पडद्यावरील दमदार उपस्थिती आणि संवादफेक पात्राला एक वेगळी ओळख मिळवून देतात. रावणाचा अहंकार, शक्ती आणि महत्त्वाकांक्षा तो अत्यंत कुशलतेने पडद्यावर मांडतो आणि जेव्हा जेव्हा तो पडद्यावर येतो, तेव्हा प्रेक्षकांचे लक्ष वेधून घेतो.

सीतेच्या भूमिकेत सई पल्लवी अत्यंत नैसर्गिक आणि सुंदर दिसते; तिच्या अभिनयातून साधेपणा आणि सुसंस्कृतपणा दिसून येतो. लक्ष्मणाच्या भूमिकेत रवी दुबेने प्रभावी अभिनय केला आहे. रामाप्रती असलेली त्याची निष्ठा आणि भावांसोबतची त्याची केमिस्ट्री विशेष उल्लेखनीय आहे. शूर्पणखेच्या भूमिकेत रकुल प्रीत सिंग छाप पाडते, तर कैकेयीच्या भूमिकेत लारा दत्ता चपखल वाटते. राजा दशरथाच्या भूमिकेत अरुण गोविल यांनी कथानकात एक हृदयस्पर्शी भावनिक खोली आणली आहे. जटायूच्या पात्राला अनुपम खेर यांनी आपल्या आवाजातून जिवंत केले असून, जटायूशी संबंधित प्रसंग अत्यंत भावूक करणारा आहे. भरताच्या भूमिकेत आदिनाथ कोठारे, विद्युतजिह्वच्या भूमिकेत विवेक ओबेरॉय आणि मारीचाच्या भूमिकेत सौरभ सचदेवा यांनीही आपापल्या भूमिकांतून प्रभावी कामगिरी केली आहे.

काय विशेष आहे?

या चित्रपटाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्याचे भव्य स्वरूप आणि कथा मांडण्याची पद्धत. रामायण यापूर्वी अनेकदा पडद्यावर आले असले, तरी प्रगत तंत्रज्ञान आणि दृश्यांच्या (व्हिज्युअल्स) वापरामुळे ही आवृत्ती एक पूर्णपणे वेगळा अनुभव देते. राम-लक्ष्मणातील बंध, राम आणि सीतेमधील भावनिक जवळीक, रावणाचे गुंतागुंतीचे व्यक्तिमत्त्व आणि लंकेचे भव्य रूप—या सर्व गोष्टी चित्रपटाला खऱ्या अर्थाने खास बनवतात. त्रुटींचा विचार केल्यास, चित्रपटाचा कालावधी थोडा जास्त आहे; काही दृश्ये कमी करता आली असती. तसेच, काही ठिकाणी 'सीजीआय' (CGI) अधिक दर्जेदार असू शकले असते. मात्र, या छोट्या त्रुटींमुळे चित्रपटाच्या एकूण अनुभवावर फारसा परिणाम होत नाही.

थोडक्यात सांगायचे तर, नितेश तिवारी यांचा 'रामायण' हा एक नेत्रदीपक चित्रपट अनुभव आहे. रामाच्या भूमिकेत रणबीर कपूरने आपली वेगळी छाप पाडली आहे, रावणाच्या भूमिकेत यश अत्यंत प्रभावी वाटतो, तर सई पल्लवीने सीतेची भूमिका अतिशय सुंदररीत्या साकारली आहे. चित्रपटाची भव्यता, विलोभनीय दृश्ये, उत्कृष्ट सिनेमॅटोग्राफी आणि ए.आर. रहमान व हॅन्स झिमर यांचे संगीत यामुळे हा चित्रपट मोठ्या पडद्यावर नक्कीच पाहण्यासारखा आहे. चित्रपटाचा कालावधी आणि व्हीएफएक्स (VFX) मध्ये सुधारणेला वाव असला, तरी चित्रपटातील अनेक जमेच्या बाजू या त्रुटींच्या तुलनेत अधिक प्रभावी आहेत. ज्यांना लहानपणापासून 'रामायण'ची कथा माहीत आहे, त्यांनाही यात काहीतरी नवीन नक्कीच पाहायला मिळेल. विशेषतः तरुण पिढीसाठी, हा चित्रपट भारतीय महाकाव्याशी जोडले जाण्याचे एक उत्तम माध्यम ठरू शकतो.

जर तुम्हाला रामायण, भव्य चित्रपट आणि नेत्रदीपक दृश्ये आवडत असतील, तर हा चित्रपट चित्रपटगृहात जाऊन नक्कीच पाहायला हवा. आयमॅक्स (IMAX) आणि ३डी (3D) मध्ये हा अनुभव अधिकच भव्य असेल. या चित्रपटाबद्दलची बरीच चर्चा सार्थ ठरते.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / हर्षदा गावकर