नवी दिल्ली, 30 मार्च (हिं.स.) : देशात 1 एप्रिल पासून होणाऱ्या जनगणनेमध्ये पहिल्यांदाच नागरिकांच्या खानपानाच्या सवयींचा समावेश केला जाणार आहे. सेल्फ-एन्यूमरेशन पोर्टलवर जनगणनेच्या पहिल्या टप्प्यासाठी 33 वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (एफएक्यूएस) जारी करण्यात आले आहेत.

जनगणना 2027 ही फक्त लोकसंख्या मोजण्यापुरती मर्यादित राहणार नाही, तर भारतातील लोक काय खातात, कसे राहतात आणि देश कोणत्या दिशेने बदलत आहे याची सविस्तर माहिती देणार आहे. या वेळी लोकांच्या आहाराच्या आवडी-निवडींचाही समावेश करण्यात येणार आहे. सेल्फ-एन्यूमरेशन पोर्टलवरील एफएक्यूएसनुसार, जर एखादे लिव-इन कपल त्यांच्या नात्याला स्थिर आणि कायमस्वरूपी मानत असेल, तर जनगणनेच्या उद्देशाने त्यांना विवाहित जोडपे म्हणून गणले जाईल. हे पोर्टल देशाच्या सोळाव्या जनगणनेदरम्यान स्वतः माहिती भरणाऱ्या नागरिकांसाठी तयार करण्यात आले आहे.जे नागरिक सेल्फ-एन्यूमरेशनचा पर्याय निवडतील ते या पोर्टलचा वापर करू शकतील. हे पोर्टल जनगणनेच्या दोन्ही टप्प्यांसाठी—हाऊसलिस्टिंग आणि हाऊसिंग जनगणना (एचएलओ) तसेच लोकसंख्या गणनेसाठी उपलब्ध असेल. पोर्टलवर विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांची सविस्तर यादी देण्यात आली आहे, ज्यामुळे नागरिकांना उत्तर देणे सोपे जाईल.

एफएक्यूमध्ये स्पष्ट नमूद केले आहे की, लिव-इन रिलेशनशिपमध्ये राहणाऱ्या जोडप्यांना विवाहित म्हणून गणले जाऊ शकते, जर त्यांनी त्यांच्या नात्याला स्थिर बंधन मानले असेल. सरकारने जनगणनेच्या पहिल्या टप्प्यासाठी एकूण 33 प्रश्न अधिसूचित केले आहेत. हा टप्पा 1 एप्रिल 2026 पासून सुरू होणार आहे. पहिल्या टप्प्यात मुख्यतः घराशी संबंधित माहिती गोळा केली जाईल. यामध्ये घराच्या फरशी व छतासाठी वापरलेली सामग्री, घरात राहणाऱ्या विवाहित जोडप्यांची संख्या, घराच्या प्रमुखाचे लिंग, वापरले जाणारे मुख्य धान्य, मूलभूत व आधुनिक सुविधांची उपलब्धता आणि घरात असलेल्या वाहनांचे प्रकार यांसारख्या बाबींचा समावेश असेल.

प्रश्नांची सुरुवात बिल्डिंग नंबर, जनगणना घर क्रमांक आणि घराच्या फरशी, भिंती व छतामध्ये वापरलेल्या मुख्य साहित्यापासून होईल. त्यानंतर घराचा वापर, त्याची स्थिती आणि त्या घरात साधारणतः राहणाऱ्या लोकांची संख्या याबाबत माहिती घेतली जाईल. शेवटी जनगणना अधिकाऱ्यांकडून कुटुंबाच्या प्रमुखाची माहिती गोळा केली जाईल. यामध्ये व्यक्तीचे नाव, लिंग, ते अनुसूचित जात, अनुसूचित जमाती किंवा इतर कोणत्या समुदायातून आहेत का, तसेच घराचे मालकी हक्क कोणाकडे आहेत यासंदर्भातील माहितीचा समावेश असेल.

-------------------------

हिंदुस्थान समाचार / मनीष कुलकर्णी