पश्चिम आशियात संकट अद्याप कायम

तेहरान/वॉशिंग्टन/कीव, 26 जुलै (हिं.स.)। इराणसोबत यावर्षी 28 फेब्रुवारीपासून सुरू असलेले युद्ध थांबण्याची सकारात्मक संकेत समोर आले आहेत. होर्मुझ सामुद्रधुनी संदर्भातील राजनैतिक चर्चेत प्रगती झाली आहे. अमेरिकन वेळेनुसार शुक्रवारी रात्री इराणने दिलासा घेतला. अमेरिकन सैन्याने हल्ले थांबवले आहेत. हूती बंडखोरांचा पवित्रा मात्र तसाच कायम आहे. त्यामुळे पश्चिम आशिया (मध्य पूर्व) मध्ये तणाव कायम आहे. युक्रेनवर इराण तीव्र नाराज आहे. कॅस्पियन समुद्रातील युक्रेनच्या हल्ल्याचा निषेध करत इराणने युक्रेनच्या राजनैतिक अधिकाऱ्यांना समन्स बजावले आहे.

अल जझीरा, सीएनएन आणि सीबीएस न्यूजच्या वृत्तानुसार, ओमान आणि इराण यांच्यातील राजनैतिक चर्चेत प्रगती झाली आहे. दोन्ही देशांनी होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि त्या परिसरातील आपापले सागरी क्षेत्र पुन्हा खुले करण्याबाबत चर्चा केली आहे. सूत्रांनी संकेत दिले आहेत की घडामोडी सकारात्मक दिशेने पुढे जात आहेत. अंतिम करार होण्यासाठी आणखी काही काळ लागू शकतो. चर्चेसाठी ओमानचे अधिकारी शुक्रवारी तेहरानला गेले होते.

असे सांगण्यात आले आहे की, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी बॉम्बहल्ले थांबवण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर ही राजनैतिक पुढाकार घेण्यात आली. अमेरिकन सैन्याने सलग 13 रात्री बॉम्बहल्ले केले होते. ट्रम्प यांच्या निर्णयानंतर 14व्या रात्री अमेरिकन सैन्याने इराणवर कोणताही हल्ला केला नाही. व्हाईट हाऊस आणि अमेरिकन सेंट्रल कमांड (सेंटकॉम) यांनी यासंदर्भात कोणतीही प्रतिक्रिया दिलेली नाही. मात्र, ओमान आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या चर्चेवर राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांचे लक्ष असल्याचे अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी सांगितले.

असेही म्हटले जात आहे की, इराण आणि अमेरिका दोघेही सध्या युद्धविरामाचा काही मार्ग शोधत आहेत. मध्यस्थ देशांनी दोघांचीही समजूत काढण्याचा प्रयत्न केला आहे. महत्त्वाची बाब म्हणजे, होर्मुझ सामुद्रधुनीवरील नियंत्रणाबाबत अमेरिका आणि इराण आपापल्या भूमिकेत बदल करण्यास तयार नाहीत. इराण व्यावसायिक जहाजांकडून सक्तीने टोल वसूल करू इच्छित आहे. मात्र, इराणी बंदरांवरील अमेरिकन नौदलाच्या नाकेबंदीमुळे ते शक्य होत नाही.

या सागरी मार्गावरील संघर्षात अमेरिकेचा सहयोगी युक्रेनही उतरला आहे. कॅस्पियन समुद्रात इराणच्या एका जहाजावर झालेल्या युक्रेनच्या हल्ल्यात किमान एका खलाशाचा मृत्यू झाला असून दुसरा जखमी झाला आहे. त्यामुळे इराण संतप्त झाला आहे. इराणने युक्रेनच्या राजनयिकांना तलब केले आहे. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने या हल्ल्याचा निषेध करत तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. मंत्रालयाने युक्रेनच्या वरिष्ठ राजनयिकाला तलब करून हा प्रकार संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदचे उल्लंघन असल्याचे सांगत त्याचा निषेध केला आहे. परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांनी युरोपियन युनियनच्या परराष्ट्र धोरण प्रमुखांशी दूरध्वनीवर चर्चा करून या हल्ल्याबाबत संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेकडून प्रतिक्रिया देण्याचे आवाहन केले.

सेंटकॉमने एक्सवरील पोस्टमध्ये म्हटले आहे की, इराणी बंदरांवरील नाकेबंदीच्या कारवाईअंतर्गत त्यांनी एका टँकरवर चढून तपासणी केली. पोस्टनुसार, सकाळी अरबी समुद्रात कोमोरोसचा ध्वज असलेल्या एमटी चारमीनार या टँकरवर चढून तपासणी पूर्ण करण्यात आली. त्यानंतर टँकरला पुढे जाण्याची परवानगी देण्यात आली. काल ओमानच्या आखातात मोजांबिकचा ध्वज असलेल्या एमटी लॅविन या टँकरला अडवून तपासणी करण्यात आली होती. सेंटकॉमने सांगितले की, हा टँकर इराणकडे जात होता. इराणी बंदरांवरील नाकेबंदी पूर्णपणे सुरू असल्याचेही सेंटकॉमने स्पष्ट केले.

युक्रेनने रशियन जहाजांना लक्ष्य केल्याची कबुली दिली आहे. या जहाजांमधून काही सामग्री इराणकडे पाठवली जात होती. युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोदिमिर झेलेन्स्की यांनी आरोप केला की, रशिया मध्य पूर्वेतील इराणच्या लष्करी मोहिमेला मदत करत आहे. दरम्यान, येमेनमधील हूती बंडखोरांनी सौदी अरेबियाच्या नेतृत्वाखालील आघाडीने होदेइदाह बंदर आणि कमरान बेटावर केलेल्या हल्ल्यांच्या प्रत्युत्तरात लाल समुद्र किनाऱ्यावरील जिजान आणि यानबू येथील सौदी अरामकोच्या तेलसुविधांवर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले केले आहेत.

झेलेन्स्की यांनी शनिवारी एक्सवरील पोस्टमध्ये म्हटले की, ते अमेरिका काही पुरावे देणार आहेत. त्यातून रशिया उपग्रह निरीक्षणाच्या माध्यमातून मध्य पूर्वेतील अमेरिकन तळांना लक्ष्य करण्यात इराणला मदत करत असल्याचे उघड होईल. झेलेन्स्की म्हणाले, जुलैच्या सुरुवातीपासूनच आम्ही खाडी देशांतील आणि तेथील अमेरिकन लष्करी तळांवरील रशियाचे सक्रिय उपग्रह निरीक्षण पाहत आहोत. त्यांनी सांगितले की, ही छायाचित्रे नंतर इराणकडे पाठवली जातात. युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष झेलेन्स्की म्हणाले, 19 आणि 20 जुलै रोजी बहरीनमधील दोन, जॉर्डनमधील एक आणि कुवैतमधील एका हवाई तळावरील लष्करी तयारीची छायाचित्रे रशियन उपग्रहांमध्ये दिसून आली.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule