काठमांडू , 30 ऑगस्ट (हिं.स.)।नेपाळमध्ये आलेल्या भीषण पूर आणि भूस्खलनानंतर मदत व बचावकार्य सातत्याने सुरू आहे. सध्या सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे अप्पर त्रिशूली-३ए जलविद्युत प्रकल्पाच्या बोगद्यात अडकलेल्या कर्मचारी आणि अभियंत्यांना सुरक्षित बाहेर काढणे हे आहे. बोगद्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी बचाव पथके ड्रिलिंग, खोदकाम आणि नियंत्रित स्फोटांचा वापर करत आहेत.

नेपाळी लष्कराच्या माहितीनुसार, रविवारी बचाव पथकाला बोगद्याच्या मुख्य भागापर्यंत पोहोचण्यात यश आले. सुमारे ९० सदस्यांची संयुक्त टीम या बचाव मोहिमेत सहभागी आहे. यात नेपाळी लष्कराचे ६६ जवान, प्रशिक्षित कुत्र्यांसह तज्ज्ञ शोध व बचाव पथक, सशस्त्र पोलीस दलाचे १८ जवान आणि नेपाळ पोलिसांचे सहा कर्मचारी यांचा समावेश आहे.रविवारी दुपारी सुमारे दोन वाजता बचाव पथक बोगद्याच्या वरच्या भागातील ‘क्राउन हेड’पर्यंत पोहोचले. तेथे सुमारे २ बाय ३ फूट आकाराचा मार्ग तयार करण्यात आला. त्यानंतर बचावकर्मी दोरांच्या साहाय्याने बोगद्यात उतरले आणि आत अडकलेल्या लोकांना आवाज दिला. मात्र, आतून कोणताही प्रतिसाद मिळाला नाही.

यानंतर बचाव पथकाने बोगद्यात जाण्याचा मार्ग आणखी रुंद करण्याचे काम वेगाने सुरू केले. मोठ्या यंत्रसामग्रीच्या मदतीने तसेच नियंत्रित स्फोट घडवून आणत बोगद्याच्या आतपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. बोगद्यात प्रवेश करण्याचा मार्ग पूर्णपणे खुला झाल्यानंतर आत अडकलेल्या लोकांचा शोध घेणे आणि त्यांना बाहेर काढण्याचे काम वेगाने पुढे नेता येईल, अशी अधिकाऱ्यांना आशा आहे.

बचाव पथकाने बोगद्याच्या आत हवा आणि ऑक्सिजन पोहोचवण्यास सुरुवात केली आहे. उभ्या मार्गाने यापूर्वीच ऑक्सिजन आत पाठवण्यात आला आहे. तसेच, बोगद्याच्या आतील परिस्थितीची माहिती मिळवण्यासाठी कॅमेराही आत पाठवण्यात आला आहे. बचाव पथक आत अडकलेल्या लोकांशी संपर्क साधण्याचा आणि त्यांची स्थिती जाणून घेण्याचा प्रयत्न करत आहे. मात्र, अद्याप कोणाशीही संपर्क होऊ शकलेला नाही.

मलब्याने भरलेल्या जलविद्युत प्रकल्पाच्या बोगद्यांपर्यंत पोहोचण्यासाठी बचावकर्मी सातत्याने खोदकाम करत आहेत. बोगद्यात अडकलेले लोक जिवंत असण्याची आशा असल्याने त्यांच्या दिशेने हवा पोहोचवण्यात आली असून खाद्यपदार्थही पाठवण्यात आले आहेत. मात्र, आत अडकलेल्या कोणत्याही व्यक्तीशी अद्याप संपर्क होऊ शकलेला नाही. असे असतानाही बचावमोहीम सुरू असून बोगद्यात अडकलेल्या लोकांपर्यंत पोहोचण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

नेपाळमधील विविध जलविद्युत प्रकल्पांमध्ये काम करणारे ९०० हून अधिक कर्मचारी या आपत्तीनंतर बेपत्ता आहेत. यातील अनेक जण बोगद्यांमध्ये अडकले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. बचाव मोहिमेसमोरील सर्वात मोठी आव्हाने म्हणजे मोठ्या प्रमाणातील मलबा, नदीचा वेगवान प्रवाह आणि प्रतिकूल हवामान. या कठीण परिस्थितीतही बोगद्यांपर्यंत पोहोचण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

पुरामुळे जलविद्युत प्रकल्पाकडे जाणारा रस्ता मोठ्या प्रमाणात खराब झाला आहे. त्यामुळे अवजड यंत्रसामग्री घटनास्थळी पोहोचवणे कठीण झाले. त्यानंतर नेपाळी लष्कराने उत्खनन यंत्रे आणि बुलडोझर वेगवेगळ्या भागांत सुटे केले. ही यंत्रे हेलिकॉप्टरच्या मदतीने नुवाकोटमधील बट्टार येथे पोहोचवण्यात आली आणि तेथून पुन्हा हेलिकॉप्टरच्या साहाय्याने प्रकल्पाच्या ठिकाणी नेण्यात आली.

या यंत्रांच्या मदतीने बोगद्याचा मार्ग मोकळा करण्याचे आणि मलबा हटवण्याचे काम सुरू आहे. बचाव मोहिमेदरम्यान हवामान आणि नदीच्या पाण्याची पातळी ही आव्हाने कायम आहेत. शनिवारी रात्री झालेल्या पावसामुळे आणि नदीची पाणीपातळी वाढल्याने बोगद्याजवळ सुरू असलेल्या खोदकामाच्या ठिकाणी पाणी साचले होते. त्यामुळे बचावकार्य काही काळ प्रभावित झाले.नंतर पुराचे पाणी कमी झाल्यानंतर बचाव पथकाने ड्रिलिंग मशीन, एक्स्कॅव्हेटर, हायड्रॉलिक कटर आणि इतर उपकरणांच्या मदतीने बोगद्याचे प्रवेशद्वार शोधण्याचे काम पुन्हा सुरू केले. लष्करी अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, नदीचा वेगवान प्रवाह आणि अत्यंत कठीण परिस्थिती असूनही संयुक्त बचाव पथक सातत्याने काम करत आहे.

या नैसर्गिक आपत्तीत नेपाळमध्ये मृतांची संख्या वाढून ७८८ झाली आहे. नेपाळच्या आपत्ती व्यवस्थापन संस्थेच्या माहितीनुसार, सुमारे २,५०२ जण अद्याप बेपत्ता आहेत. मदत आणि बचावकार्यासाठी सुमारे २० हजार सुरक्षा जवान तैनात करण्यात आले आहेत. आतापर्यंत सुमारे ८,७३० जणांची सुरक्षित सुटका करण्यात आली आहे.जलविद्युत प्रकल्पांमध्ये काम करणारे मोठ्या संख्येने कर्मचारी बेपत्ता असल्याचे समोर आले आहे. नेपाळच्या आपत्ती व्यवस्थापन संस्थेच्या माहितीनुसार, बेपत्ता व्यक्तींमध्ये ९३३ जलविद्युत प्रकल्प कर्मचारी आहेत.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Priyanka Bansode