वॉशिंग्टन, 03 सप्टेंबर (हिं.स.)।अमेरिकेच्या २५०व्या वर्धापनदिनानिमित्त तयार करण्यात आलेले विशेष १ डॉलरचे नाणे बुधवारपासून विक्रीसाठी उपलब्ध झाले आहे. या नाण्याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याच्या एका बाजूला अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे छायाचित्र असून, या नाण्याला गोल्ड फिनिश देण्यात आली आहे. अमेरिकेच्या टांकसाळी अर्थात ‘यूएस मिंट’ने या नाण्याच्या विक्रीची माहिती दिली आहे.

अमेरिकेच्या २५०व्या वर्धापनदिनानिमित्त हे नाणे तयार करण्यात आले आहे. मात्र, नाण्यावर ट्रम्प यांचे छायाचित्र असल्याने त्यावरून राजकीय आणि कायदेशीर वादही सुरू झाला आहे.नाण्याच्या एका बाजूला ट्रम्प यांचा चेहरा आहे. या बाजूला ‘हेड्स’ असे म्हटले जाते. तर दुसऱ्या बाजूला अमेरिकेची ‘ग्रेट सील’ अर्थात अधिकृत राष्ट्रीय मुद्रा आहे, जिला ‘टेल्स’ म्हणून दर्शवण्यात आले आहे. या नाण्याच्या डिझाइनला याच वर्षी यूएस कमिशन ऑफ फाइन आर्ट्सने मंजुरी दिली होती. या आयोगातील सदस्यांची नियुक्ती ट्रम्प यांनी केली होती.

ट्रम्प यांनी यापूर्वी नाण्यावर स्वतःचा चेहरा असणे ही ‘अत्यंत असामान्य’ कल्पना असल्याचे म्हटले होते. मात्र, त्याचवेळी त्यांनी यासाठी ‘सन्मानित’ वाटत असल्याचेही सांगितले होते.ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळात त्यांच्या नावाचा आणि ओळखीचा प्रमुख ठिकाणी वापर करण्याचे अनेक प्रयत्न झाले आहेत. यापैकी काही प्रकरणे कायदेशीर वाद आणि न्यायालयीन खटल्यांपर्यंत पोहोचली आहेत. यामध्ये केनेडी सेंटर आणि यूएस इन्स्टिट्यूट ऑफ पीसवर ट्रम्प यांचे नाव लावण्याच्या प्रयत्नांचाही समावेश आहे.ट्रम्प अमेरिकेच्या तसेच वॉशिंग्टन डीसीच्या इतिहासावर आपली छाप सोडण्याचा सातत्याने प्रयत्न करत आले आहेत.

ट्रम्प यांचा चेहरा असलेली नाणी जारी करण्याची चर्चा बऱ्याच काळापासून सुरू होती. ही नाणी सोन्याची असतील, असेही सांगितले जात होते. मात्र, ट्रम्प यांचा चेहरा असलेल्या नाण्याला काही लोकांनी आक्षेप घेतला आहे. यामागचे प्रमुख कारण म्हणजे अमेरिकेचा संघीय कायदा. या कायद्यानुसार, सामान्यतः अमेरिकेच्या चलनी नोटा किंवा नाण्यांवर विद्यमान म्हणजेच जिवंत राष्ट्राध्यक्षाचे छायाचित्र छापण्यास मनाई आहे.मात्र, काही विशेष परिस्थितींमध्ये अमेरिकेच्या ट्रेझरी सेक्रेटरी अर्थात अर्थमंत्र्यांना विशेष नाणी जारी करण्याचा आणि त्यांची टांकसाळीत निर्मिती करण्यास परवानगी देण्याचा अधिकार आहे. त्यामुळे या विशेष नाण्याबाबत कायदेशीर प्रश्न उपस्थित झाले असले तरी, ते स्मारक नाणे म्हणून जारी करण्यात येत आहे.

यूएस मिंटच्या माहितीनुसार, ही नाणी ‘अमेरिकेच्या २५० वर्षांच्या महान वारशाचा सन्मान करण्यासाठी’ तयार करण्यात आली आहेत.ट्रम्प यांच्या चेहऱ्याच्या वरच्या बाजूला गोलाकार पद्धतीने ‘LIBERTY’ असे लिहिले आहे. त्यांच्या चेहऱ्याखाली ‘1776 ~ 2026’ असे अंकित करण्यात आले आहे. हे अमेरिकेच्या स्थापनेला २५० वर्षे पूर्ण होत असल्याचे दर्शवते.नाण्याच्या दुसऱ्या बाजूला अमेरिकेची ‘ग्रेट सील’ आहे. त्यामध्ये एक ‘बाल्ड ईगल’ म्हणजेच अमेरिकन गरुड दाखवण्यात आला आहे. त्याच्या एका पंजात बाणांचा पुंजका, तर दुसऱ्या पंजात ऑलिव्हची फांदी आहे.गरुडाच्या चोचीत एक रिबन असून त्यावर ‘E PLURIBUS UNUM’ असे लिहिले आहे. हे लॅटिन भाषेतील वाक्य असून त्याचा अर्थ ‘अनेकांमधून एक’ असा होतो.

यूएस मिंटच्या माहितीनुसार, २५ नाण्यांच्या एका रोलची किंमत ६१ डॉलर असेल. तर १०० नाण्यांच्या बॅगची किंमत १५४.५० डॉलर ठेवण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे, अमेरिकेच्या टांकसाळीने काही विशेष नाणी या रोल आणि बॅगमध्ये यादृच्छिक पद्धतीने ठेवली आहेत. या विशेष नाण्यांवर ‘जुलै ४’ असे लिहिलेले असेल. ही नाणी ४ जुलै रोजी तयार करण्यात आली होती. ४ जुलै हा अमेरिकेच्या स्वातंत्र्याच्या घोषणेचा वर्धापनदिन आहे. ही नाणी अधिकृतपणे कायदेशीर चलन आहेत. म्हणजेच त्यांचा वापर व्यवहार आणि देयकांसाठी केला जाऊ शकतो.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Priyanka Bansode