जम्मू, 18 एप्रिल (हिं.स.)। काश्मीर खोऱ्यामध्ये शनिवार, 18 एप्रिल 2026 रोजी भूकंपाचे धक्के जाणवले असून रिक्टर स्केलवर या भूकंपाची तीव्रता 5.3 इतकी नोंदवण्यात आली आहे. सकाळी सुमारे 8.24 वाजण्याच्या सुमारास हा भूकंप झाला असून त्याचे केंद्र अफगानिस्तानमधील बदाखशान प्रांत येथे असल्याची माहिती आपत्ती व्यवस्थापन अधिकाऱ्यांनी दिली आहे. भूकंपाचा केंद्रबिंदू पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून सुमारे 190 किलोमीटर खोलवर होता, तसेच त्याचे निर्देशांक 36.55 अंश उत्तर अक्षांश आणि 70.92 अंश पूर्व रेखांश असे नोंदवले गेले आहेत.

भूकंपामुळे कोणतीही हानी नाही

काश्मीर खोऱ्यातील भूकंपाच्या धक्क्यांमुळे लोक घराबाहेर धावले. कोणतीही जीवितहानी किंवा मालमत्तेचे नुकसान झाल्याचे वृत्त नाही. शनिवारी सकाळी अनेक स्थानिक लोक घराबाहेर दिसले आणि भूकंपाचे धक्के शमल्यानंतर बराच वेळानंतर ते घरी परतले.

यापूर्वीही मार्च महिन्यात जम्मू कश्मीर मधील डोडा जिल्ह्यात 4.2 रिश्टर स्केल तीव्रतेचा भूकंप झाला होता, मात्र त्यात कोणतीही जीवित किंवा मालमत्तेची हानी झाली नव्हती; हा भूकंप रात्री 1 वाजून 25 मिनिटांनी जाणवला असून त्याचे केंद्र पृथ्वीच्या पृष्ठभागाखाली सुमारे 5 किलोमीटर खोलीवर 33.08 अंश उत्तर अक्षांश आणि 76.17 अंश पूर्व रेखांशावर होते.

याआधी फेब्रुवारी महिन्यातही कश्मीर खोऱ्यात 4.7 तीव्रतेचा भूकंप झाला होता, ज्यामुळे बारामूला जिल्ह्यातील पट्टन आणि आसपासच्या भागात भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते; राष्ट्रीय भूकंप विज्ञान केंद्राच्या माहितीनुसार हा भूकंप पहाटे 5 वाजून 35 मिनिटांनी 10 किलोमीटर खोलीवर झाला होता आणि त्याचे केंद्र पट्टन परिसरात, प्रसिद्ध पर्यटनस्थळ गुलमर्ग पासून सुमारे 10 किलोमीटर उत्तर-पूर्व दिशेला होते.

भूकंपीय दृष्टिकोनातून पाहता कश्मीर घाटी ही अतिशय संवेदनशील आणि भूकंपप्रवण भाग मानला जातो. यापूर्वीही या प्रदेशाने अनेक विध्वंसक भूकंपांचा सामना केला आहे. विशेषतः 2005 कश्मीर भूकंप हा सर्वात भीषण मानला जातो. 8 ऑक्टोबर 2005 रोजी झालेल्या या भूकंपाची तीव्रता 7.6 होती आणि त्यात 80,000 हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला होता. या भूकंपाचे केंद्र मुजफ्फराबाद येथे होते आणि संपूर्ण शहर उद्ध्वस्त झाले होते. याच भूकंपात उरी या सीमावर्ती शहरालाही मोठ्या प्रमाणात फटका बसला होता.

इतिहासातही कश्मीरमध्ये अनेक मोठे भूकंप झालेले आहेत. 1555 सालचा भूकंप हा अत्यंत विनाशकारी मानला जातो, ज्याची तीव्रता अंदाजे 7.6 इतकी होती. या भूकंपामुळे अनेक शहरे नष्ट झाली होती आणि वेशा नदीचा मार्गही बदलला होता. त्यानंतर 30 मे 1885 रोजी 1885 बारामूला भूकंप झाला होता, ज्याची तीव्रता 6.8 होती. या घटनेत श्रीनगर आणि बारामूला परिसरात 3,000 पेक्षा अधिक लोकांचा मृत्यू झाला होता आणि मोठ्या प्रमाणात मालमत्तेचे नुकसान झाले होते.

तज्ज्ञांच्या मते, कश्मीरसारख्या भूकंपप्रवण भागात भूकंपरोधक बांधकामाला विशेष महत्त्व दिले पाहिजे. स्ट्रक्चरल इंजिनियर आणि भूकंप तज्ज्ञांनी सिमेंट-काँक्रीटच्या पारंपरिक इमारतींबाबत चिंता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या मते, अशा इमारतींमध्ये भूकंपाचे धक्के सहन करण्याची क्षमता कमी असल्याने त्या सहजपणे कोसळू शकतात. त्यामुळे भविष्यातील धोके टाळण्यासाठी अधिक सुरक्षित आणि लवचिक बांधकाम तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याची गरज अधोरेखित करण्यात येत आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule