अमरावती/श्रीहरिकोटा, 18 जुलै (हिं.स.)। भारताच्या अंतराळ क्षेत्रात शनिवारी १८ जुलै रोजी ऐतिहासिक क्षणाची नोंद झाली. भारतातील पहिली खासगी अंतराळ कंपनी असलेल्या स्कायरूट एरोस्पेसने देशातील पहिले खासगी ऑर्बिटल रॉकेट विक्रम-१ यशस्वीपणे प्रक्षेपित केले. आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील प्रक्षेपण केंद्रावरून दुपारी १२ वाजून ५ मिनिटांनी हे रॉकेट अवकाशात झेपावले. या ऐतिहासिक चाचणी मोहिमेला ‘मिशन आगमन’ असे नाव देण्यात आले होते.

विक्रम-१चे प्रक्षेपण सुरुवातीला सकाळी ११ वाजून ३० मिनिटांनी होणार होते. मात्र, शेवटच्या टप्प्यात काउंटडाउन काही काळ थांबवण्यात आले. हवामानातील अडचणी आणि नेव्हिगेशनशी संबंधित समस्यांमुळे प्रक्षेपणाला सुमारे ३५ मिनिटांचा विलंब झाला. त्यानंतर काउंटडाउन पुन्हा सुरू करण्यात आले आणि ठरलेल्या वेळेनुसार रॉकेटचे यशस्वी प्रक्षेपण करण्यात आले.

यशस्वी प्रक्षेपणाचे दिल्लीतील आयसीएमआरमधून थेट प्रक्षेपण पाहताना केंद्रीय विज्ञान व तंत्रज्ञान तसेच अंतराळ राज्यमंत्री डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी याला ऐतिहासिक क्षण म्हटले. या प्रसंगी त्यांनी सर्व वैज्ञानिकांना मिठाई वाटली. यावेळी त्यांनी भारतातील पहिल्या खासगीरित्या विकसित केलेल्या ऑर्बिटल लॉन्च व्हेईकल विक्रम-१ च्या यशस्वी प्रक्षेपणाबद्दल स्कायरूट एरोस्पेसच्या संपूर्ण टीमचे अभिनंदन केले.

विक्रम-१ च्या यशस्वी प्रक्षेपणावर डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी आपली पहिली प्रतिक्रिया देताना म्हटले, स्कायरूट एरोस्पेसला विक्रम-१ च्या यशस्वी प्रक्षेपणाबद्दल हार्दिक शुभेच्छा. भारतातील पहिल्या खासगीरित्या विकसित केलेल्या ऑर्बिटल लॉन्च व्हेईकलचे हे मिशन देशाच्या वेगाने विकसित होत असलेल्या खासगी अंतराळ क्षेत्रासाठी एक ऐतिहासिक उपलब्धी आहे. ही भारताच्या वाढत्या अंतराळ तंत्रज्ञान क्षमतेचे आणि विकसित होत असलेल्या स्पेस इकॉनॉमीचे प्रमाण आहे. ही उपलब्धी भारताला जागतिक अंतराळ शक्ती म्हणून आणखी मजबूत बनवण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.

स्कायरूट एरोस्पेसच्या या मोहिमेला भारताच्या व्यावसायिक अंतराळ क्षेत्रासाठी मोठी कामगिरी मानले जात आहे. सुमारे १६ मिनिटांच्या प्रवासानंतर विक्रम-१ देशी आणि परदेशी पेलोड्सना ४५० किलोमीटर उंचीवरील लो अर्थ ऑर्बिट म्हणजेच पृथ्वीच्या जवळच्या कक्षेत स्थापित करणार आहे. हीच कक्षा आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकासाठीही वापरली जाते.

विक्रम-१ हे हलक्या आणि मजबूत कार्बन-कॉम्पोझिट संरचनेपासून बनवलेले भारतातील पहिले ऑर्बिटल रॉकेट आहे. कार्बन फायबर स्टीलपेक्षा सुमारे पाच पट हलके असल्याने रॉकेटचे वजन कमी झाले असून इंधन कार्यक्षमताही वाढली आहे. या रॉकेटमध्ये तीन सॉलिड-फ्युएल स्टेज आणि एक लिक्विड ऑर्बिटल अॅडजस्टमेंट मॉड्यूल बसवण्यात आले आहे. तीन सॉलिड स्टेज रॉकेटला पृथ्वीच्या कक्षेपर्यंत पोहोचवण्याचे काम करतात, तर लिक्विड मॉड्यूल उपग्रहाला योग्य कक्षेत स्थिर करण्यासाठी मदत करते.

यापूर्वी स्कायरूटने २०२२ मध्ये विक्रम-एस सबऑर्बिटल रॉकेटचे प्रक्षेपण केले होते. ते रॉकेट ८९.५ किलोमीटर उंचीपर्यंत पोहोचले होते. आता विक्रम-१ हे ४५० किलोमीटर बाय ४५० किलोमीटरच्या पृथ्वीच्या गोलाकार खालच्या कक्षेत पोहोचणार आहे.

‘मिशन आगमन’मध्ये विविध तंत्रज्ञान पेलोड्सही पाठवण्यात आले आहेत. ग्रह स्पेस, कॉस्मोसर्व स्पेस, डीक्यूब्ड आणि स्कायरूटच्या स्वतःच्या स्कोप पेलोडचा यामध्ये समावेश आहे. याशिवाय १८ कॅरेट सोन्यापासून तयार केलेल्या कलाकृतीही अवकाशात पाठवण्यात आल्या आहेत. ‘कॉस्मिक ब्लूम’ नावाच्या मायक्रो-आर्टमध्ये सोन्याचा छोटा रॉकेट आणि सर सी. व्ही. रमण, डॉ. विक्रम साराभाई तसेच डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या सूक्ष्म मूर्ती कोरण्यात आल्या आहेत. विक्रम-१च्या यशस्वी प्रक्षेपणामुळे भारताच्या खासगी अंतराळ उद्योगाला नवी दिशा मिळाली असून भविष्यात उपग्रह प्रक्षेपणाच्या क्षेत्रात देशाची क्षमता आणखी वाढण्याची अपेक्षा आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule