: टेक्नॉलॉजीचा काळा भाग उघड करणारे शोज

इन्फ्लुएन्सर अंकुश बहुगुणा यांच्या ४० तासांच्या 'डिजिटल-अरेस्ट'च्या अनुभवापासून ते जान्हवी कपूरचा समावेश असलेल्या अलीकडील AI-जनरेटेड डिपफेक व्हिडिओपर्यंत, भारतात डिजिटल फसवणूक ही अत्यंत चिंताजनक बाब बनत चालली आहे. एकीकडे ही प्रकरणे सायबर फसवणूक आणि आर्थिक शोषणाचा धोका दर्शवतात, तर दुसरीकडे कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर करून प्रतिमा कशा विकृत केल्या जाऊ शकतात आणि वैयक्तिक मर्यादा कशा ओलांडल्या जाऊ शकतात हे उघड करतात. अशा घटनांमुळे तंत्रज्ञानाचा काळा पैलू प्रकाशात येत असताना, भारतीय मनोरंजनाने देखील थरारक नाटक, थ्रिलर आणि डॉक्युकॉमिक्सच्या माध्यमातून या विषयांचा शोध घेतला आहे. फिशिंग नेटवर्क्सपासून ते आर्थिक घोटाळे आणि AI-चालित फेरफार पर्यंत, डिजिटल फसवणुकीचे अनेक चेहरे उजेडात आणणारे भारतीय शो आणि चित्रपट खालीलप्रमाणे आहेत.

१. स्कॅम १९९२: द हर्षद मेहता स्टोरी

१९९२ च्या सुरक्षा घोटाळ्यावर आधारित, 'स्कॅम १९९२' हा शो स्टॉक ब्रोकर हर्षद मेहताच्या या उत्कर्षाची आणि पतनाची कहाणी सांगतो, जो मुंबईच्या शेअर बाजारात प्रसिद्धीच्या झोतात आला आणि नंतर भारतातील सर्वात कुख्यात आर्थिक घोटाळ्यांपैकी एकामध्ये अडकला. प्रतीक गांधी अभिनीत आणि हंसल मेहता दिग्दर्शित ही मालिका बँकिंग त्रुटी, आर्थिक व्यवहार आणि मीडिया तपासाचा शोध घेते, ज्यांनी या घोटाळ्याला लोकांसमोर आणले. पत्रकार सुचेता दलाल आणि देवाशिष बसू यांच्या 'द स्कॅम: हू वन, हू लस्ट, हू गॉट अवे' या पुस्तकावरून रुपांतरित केलेली ही मालिका आर्थिक बाजारातील गुंतागुंत आणि प्रणालीगत त्रुटींचा गैरफायदा घेण्याचे परिणाम यांची झलक देते. लोक आणि संस्था जेव्हा त्यांच्या विश्वासू व्यवस्थांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करण्यात अपयशी ठरतात, तेव्हा घोटाळे कसे फसवू शकतात, याची आठवण ही कथा करून देते.

कुठे पाहावे: सोनी लिव्ह

२. CTRL

अनन्या पांडे आणि विहान समत अभिनीत, 'CTRL' एका अशा इन्फ्लुएन्सरची कथा सांगते जी तिच्या डिजिटल आयुष्यातून एक्स-बॉसफ्रेंडला पुसून टाकण्यासाठी AI ॲप्लिकेशनचा आधार घेते, पण नंतर तिला समजते की त्या तंत्रज्ञानामागचा उद्देश अत्यंत भयानक आहे. विक्रमदूत मोटवाणे दिग्दर्शित हा नेटफ्लिक्स थ्रिलर वैयक्तिक डेटा, AI साधने आणि तंत्रज्ञानावरील वाढता अवलंबित्व यांचा कसा गैरवापर करून लोकांची दिशाभूल केली जाऊ शकते हे शोधून काढतो. हा चित्रपट कोणत्याही विशिष्ट वास्तविक जीवनातील घोटाळ्यावर आधारित नसला, तरी त्याची डिजिटल पाळत ठेवणे, डेटाचा गैरवापर आणि ऑनलाइन फेरफार यांसारखी थीम सायबर गुन्हेगारी आणि डिपफेक तंत्रज्ञानाबद्दलच्या वाढत्या चिंतेशी सुसंगत आहे.

कुठे पाहावे: नेटफ्लिक्स

३. स्कॅम २००३: द तेलगी स्टोरी

शेअर बाजारावरून खोट्या कागदपत्रांकडे वळत, 'स्कॅम २००३: द तेलगी स्टोरी' अब्दुल करीम तेलगीच्या स्टॅम्प पेपर घोटाळ्याच्या ऑपरेशन्सचा मागोवा घेते. गगन देव रिआर अभिनीत, ही मालिका स्टॅम्प पेपर सिस्टम मधील कमकुवतपणाचा फायदा घेऊन एका विशाल नेटवर्कमध्ये कसे विस्तारले गेले याचे चित्रण करते. पत्रकार संजय सिंग यांच्या 'तेलगी घोटाळा: रिपोर्टर्स डायरी' या पुस्तकावर आधारित, हा शो ऑपरेशनचे प्रमाण आणि एका मोठ्या आर्थिक घोटाळ्यात वाढण्यास सक्षम केलेल्या नेटवर्कचा शोध घेतो. आधुनिक डिजिटल फसवणुकीप्रमाणेच, तेलगी घोटाळा हे दर्शवितो की गुन्हेगारी जाळे मोठ्या प्रमाणावर संस्थात्मक असुरक्षिततेचा फायदा कसे घेऊ शकतात.

कुठे पाहावे: सोनी लिव्ह

४. जामताडा: सबका नंबर आयेगा

मोठ्या आर्थिक संस्थांपासून लक्ष हटवून दररोजच्या फोन वापरकर्त्यांपर्यंत पोहोचत, 'जामताडा: सबका नंबर आयेगा' हा शो झारखंडमधील ऑनलाइन फसवणुकीशी जोडलेले जामताडा या शहरातील फिशिंग घोटाळ्यांचा शोध घेतो. ही क्राईम ड्रामा मालिका अशा तरुणांवर आधारित आहे जे लोकांना गोपनीय बँकिंग माहिती उघड करण्यासाठी फोन कॉल्सचा वापर करून फसवतात. हा शो सोशल इंजिनिअरिंग, तोतयागिरी आणि आर्थिक फायद्यासाठी वैयक्तिक माहितीचा गैरवापर कसा केला जाऊ शकतो याचे परीक्षण करतो. फसव्या कॉल्स आणि डिजिटल-अरेस्ट घोटाळ्यांच्या युगात, जामताडा हा शो विशेषतः समर्पक वाटतो, जो एक साधा फोन कॉल फसवणुकीचे साधन कसे बनू शकतो हे दाखवतो.

कुठे पाहावे: नेटफ्लिक्स

५. बॅड बॉय बिलियनेअर्स: इंडिया

ही डॉक्युमेंट्री मालिका विजय मल्ल्या, नीरव मोदी आणि सुब्रत रॉय यांच्यासह प्रमुख भारतीय व्यावसायिक व्यक्तींभोवतीच्या वाद आणि आरोपांचे परीक्षण करते. संग्रहित फुटेज, मुलाखती आणि अन्वेषणात्मक कथाकथनाद्वारे, ही मालिका शक्तिशाली व्यावसायिकसाम्रायांचा उदय आणि त्यानंतर आलेले कायदेशीर व आर्थिक विवाद यांचा शोध घेते. एखाद्या विशिष्ट घोटाळ्यावर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी, ही मालिका कॉर्पोरेट महत्त्वाकांक्षा, कथित आर्थिक गैरव्यवहार आणि उत्तरदायित्वाचे विस्तृत जग तपासते, जेव्हा व्यावसायिक यश वादात सापडते तेव्हा त्याचे परिणाम काय होऊ शकतात याची झलक देते.

कुठे पाहावे: नेटफ्लिक्स

---------------

हिंदुस्थान समाचार / सुधांशू जोशी