मुंबई, 03 ऑक्टोबर, (हिं.स.)। मुंबईसह राज्यातील काही भागांतून मोसमी वारे अर्थात मान्सूनने माघार घेण्यास सुरुवात केली आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, पुढील दोन ते तीन दिवसांत संपूर्ण राज्यातून मान्सून माघारी फिरण्यासाठी अनुकूल वातावरण निर्माण होण्याची शक्यता वर्तवली आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रातील मान्सूनचा परतीचा प्रवास लवकरच पूर्ण होण्याचे संकेत मिळत आहेत. यंदा राज्याच्या अनेक भागांत पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्याने मान्सूनची माघार आणि आगामी काळातील पाण्याची उपलब्धता याकडे शेतकरी तसेच सर्वसामान्यांचे लक्ष लागले आहे.

भारतीय हवामान विभागाच्या माहितीनुसार, राज्यातील काही भागांतून मोसमी वारे परतले आहेत. येत्या दोन ते तीन दिवसांत उर्वरित भागांतूनही मान्सूनची माघार होण्यासाठी पोषक परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे. दरम्यान, मान्सूनच्या परतीच्या प्रवासादरम्यान काही ठिकाणी पाऊस पडण्याची शक्यता असली, तरी त्यावर पाणीटंचाईचा प्रश्न कितपत अवलंबून असेल, हे आगामी हवामान परिस्थितीवर ठरणार आहे. राज्यातील पावसाची तूट आणि भूजलसाठ्याची स्थिती लक्षात घेता, पाणी व्यवस्थापनाचे आव्हान कायम राहण्याची शक्यता आहे.

हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, पुढील ४८ तासांत देशातील १३ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील विविध भागांतून मान्सूनच्या परतीच्या प्रवासाला अनुकूल परिस्थिती निर्माण होणार आहे. पंजाब, हरियाणा, राजस्थान, उत्तर प्रदेशातील उर्वरित भाग, गुजरात, मध्य प्रदेशातील बहुतांश भाग, जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड, बिहार, झारखंड, छत्तीसगड आणि महाराष्ट्राच्या काही भागांतून मान्सून माघारी फिरण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. दुसरीकडे, दक्षिण भारतातील काही भागांत जोरदार पाऊस पडण्याचा अंदाज आहे. केरळमध्ये अतिमुसळधार पावसाची शक्यताही हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे. त्यामुळे देशातील वेगवेगळ्या भागांत पावसाचे चित्र वेगवेगळे राहण्याची शक्यता आहे.

देशात यंदा सरासरीपेक्षा १२.६ टक्के कमी पाऊस

यंदाच्या मान्सून हंगामात देशात अपेक्षेपेक्षा कमी पावसाची नोंद झाली आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत देशात दीर्घकालीन सरासरीच्या तुलनेत ८७.४ टक्के पाऊस झाला. या कालावधीत सामान्यतः ८६८.६ मिलिमीटर पाऊस पडतो. मात्र यंदा प्रत्यक्षात ७५९.४ मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली. त्यामुळे देशात पावसाची एकूण तूट १२.६ टक्के राहिली. वर्ष २००१ नंतरचा हा देशातील चौथा सर्वांत कमी पावसाचा मान्सून हंगाम ठरला आहे.

मान्सूनच्या माघारीमुळे राज्यातील पावसाळी हंगाम अंतिम टप्प्यात पोहोचला आहे. कमी पावसाचा परिणाम शेती, पिण्याच्या पाण्याची उपलब्धता आणि जलसाठ्यांवर होण्याची शक्यता असल्याने आगामी काळात हवामानातील बदल आणि पाणीसाठ्यांच्या स्थितीवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

एल निनोचा प्रभाव कायम

एल निनोचा प्रभाव कारणीभूत होता किंवा नाही हे सांगणे कठीण असले तरी, त्याचा प्रभाव नंतर ऑगस्ट, सप्टेंबरमध्ये जाणवू लागला जुलैमध्ये जूनच्या विपरीत असा १०० टक्क्यांपेक्षा जास्त पाऊस पडल्यामुळे बऱ्याच जणांना एल निनो संपल्याचे वाटले होते, परंतु, ऑगस्ट व सप्टेंबरमध्ये पावसाकडे पाहता एल निनोचा वातावरणातरील परिणाम हवामानामध्ये स्पष्ट दिसत आहे. हवामान बदलाच्या आणि एल निनोच्या दीर्घकालीन परिणामांमुळे येणारा उन्हाळा अत्यंत तीव्र असणार असून, २०२७ च्या उन्हाळ्यापर्यंत याचा प्रभाव जगभरात आणि प्रामुख्याने आपल्या देशावर व राज्यावर कायम राहण्याची शक्यता आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule