- कारंजा येथील स्मृती भवन आणि बाळासाहेब देवरस नेत्रालयाचे सरसंघचालकांच्या हस्ते उद्घाटन

बालाघाट, 06 ऑक्टोबर (हिं.स.) - जिथे प्रत्यक्ष जमिनीवर काम चालते तिथे अति भाषणाची फारशी गरज नसते; कारण वक्तृत्वापेक्षा कृतीला अधिक महत्त्व असते. बाळासाहेब देवरस आणि भाऊराव देवरस यांचे संपूर्ण आयुष्य राष्ट्रसेवेसाठी समर्पित होते, असे प्रतिपादन राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक डॉ. मोहन भागवत यांनी केले.

लांजी भागातील (जि. बालाघाट, मध्य प्रदेश) 'कारंजा' गावात आयोजित एका कार्यक्रमात डॉ. भागवत बोलत होते. या कार्यक्रमात 'बाळासाहेब आणि भाऊराव देवरस स्मृती भवन'चे लोकार्पण आणि 'माधव नेत्रालया'तील नेत्रोपचार व तपासणी केंद्राचा शुभारंभ करण्यात आला. या प्रसंगी संघाचे तृतीय सरसंघचालक बाळासाहेब देवरस आणि ज्येष्ठ प्रचारक भाऊराव देवरस यांचे मूळ गाव असलेल्या कारंजा येथे नव्याने उभारण्यात आलेल्या 'भाऊराव देवरस स्मृती भवन' आणि 'बाळासाहेब देवरस नेत्रालया'चे उद्घाटन त्यांनी केले. याप्रसंगी डॉ. भागवत यांनी बाळासाहेब देवरस आणि भाऊराव देवरस यांच्या प्रतिमांना पुष्पहार अर्पण करून अभिवादनही केले.

भारतीय मातीत रुजलेली सेवा आणि संवेदनांची मूल्ये

सरसंघचालक डॉ. भागवत यांनी कारंजा येथे सांगितले की, सेवा आणि संवेदनांची मूल्ये भारताच्या मातीत आणि संस्कृतीत खोलवर रुजलेली आहेत. त्यांनी नमूद केले की, गेल्या २०० वर्षांत भारताने ज्या महान व्यक्तींना घडवले आहे, त्यांची बरोबरी जागतिक इतिहासात कशाशीही होऊ शकत नाही. इतरांचे दुःख पाहून डोळ्यांत पाणी येणे हा भारतीय समाजाच्या मूल्यांचा एक अविभाज्य भाग आहे. या भावनेचा भारताची माती आणि संस्कृती यांच्याशी संबंध जोडताना त्यांनी निरीक्षण नोंदवले की, इतरांसाठी काहीतरी करण्याची वृत्ती ही नेहमीच आपल्या जीवनमूल्यांचा मुख्य भाग राहिली आहे.

विमान दुर्घटनेदरम्यान प्रवाशांचे प्राण वाचवलेले भारतीय कॅप्टन स्मित मच्छार यांचाही त्यांनी उल्लेख केला. त्यांनी नमूद केले की, चाकूने दुखापत झालेली असतानाही कॅप्टनने स्वतःच्या सुरक्षिततेची पर्वा न करता विमान उडवणे सुरूच ठेवले, जेणेकरून प्रवाशांची सुरक्षित सुटका सुनिश्चित करता येईल. भारतीय मूल्यांमध्ये अंतर्भूत असलेल्या त्यागाच्या आणि इतरांप्रती असलेल्या समर्पणाच्या भावनेचे उदाहरण म्हणून त्यांनी या घटनेचा दाखला दिला.

सरसंघचालकांनी सांगितले की, संघ व्यक्तींचा दर्जा उंचावण्याचे कार्य करतो. संघटनात्मक क्षमता विकसित करण्यासोबतच, संघ मातृभूमीप्रती भक्तीची आणि समाजाप्रती सेवेची भावना जोपासतो. इतरांना आपले मानून त्यांची सेवा करण्याची वृत्ती तो रुजवतो. 'स्वयंसेवक' या संकल्पनेचे स्पष्टीकरण देताना त्यांनी सांगितले की, स्वयंसेवक म्हणजे अशी व्यक्ती जी कोणताही वैयक्तिक लाभ न पाहता सेवेसाठी स्वेच्छेने पुढे येते. संघ अशा व्यक्तींना घडवतो ज्या कालांतराने स्वतंत्रपणे कार्य करतात, तरीही संघ त्यांच्या कार्याचे श्रेय स्वतःकडे घेत नाही. त्यांनी उल्लेख केला की, बाळासाहेब देवरस हे जगप्रसिद्ध असूनही सर्वांशी नेहमीच नम्रपणे वागत असत; ते भारताचे एक सेवक होते.

देवरस बंधूंच्या आयुष्यांच्या आठवणींना दिला उजाळा

बाळासाहेब देवरस आणि भाऊराव देवरस यांच्या जीवनाचे आणि योगदानाचे स्मरण करताना, डॉ. भागवत यांनी नमूद केले की, या दोघांनीही आपले जीवन राष्ट्र आणि समाजाच्या सेवेसाठी समर्पित केले होते. कारंजा येथे उभारण्यात आलेल्या स्मारक इमारतीची रचना त्यांच्या जीवनातील आठवणी, विचार आणि सेवाकार्ये जतन करण्याच्या उद्देशाने करण्यात आली आहे. त्याचबरोबर, 'बाळासाहेब देवरस नेत्रालया'च्या माध्यमातून ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील लोकांना नेत्रोपचाराच्या सुविधा उपलब्ध करून देण्याचे प्रयत्नही केले जात आहेत.

न्यासाचे उपाध्यक्ष अरविंद मार्डीकर यांनी आपल्या प्रास्ताविक भाषणात दिवंगत बाळासाहेब आणि भाऊराव देवरस यांचे जीवन व कार्य, तसेच कारंजा गावाशी असलेला त्यांचा संबंध यांवर प्रकाश टाकला. तसेच, देवरस बंधूंच्या स्मृती जतन व संवर्धित करण्यासाठी 'भैय्याजी जोशी' यांच्या मार्गदर्शनाखाली गेल्या ३० वर्षांत राबविण्यात आलेल्या सेवाकार्यांचाही त्यांनी उल्लेख केला.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / सुधांशू जोशी