नवी दिल्ली, 13 नोव्हेंबर (हिं.स.)। भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी आता परदेशी बाजारपेठांमध्ये गुंतवणुकीची व्याप्ती आणखी वाढली आहे. आतापर्यंत केवळ अमेरिकेच्या शेअर बाजारापुरती मर्यादित असलेले भारतीय गुंतवणूकदार आता युरोपातील प्रमुख बाजारपेठांमध्येही सहजपणे पैसे गुंतवू शकणार आहेत. नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजच्या गिफ्ट सिटी येथील सहायक कंपनी एनएसईआयएक्स ग्लोबल ॲक्सेस आयएफएससी लिमिटेड (एनएसईआयएक्सजीए) ने आपल्या आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूक सेवांचा मोठ्या प्रमाणात विस्तार केला आहे.

या नव्या विस्तारांतर्गत प्लॅटफॉर्मवर युरोपातील सात प्रमुख देशांच्या शेअर बाजारांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये फ्रान्स, जर्मनी, आयर्लंड, इटली, नेदरलँड्स, स्वित्झर्लंड आणि युनायटेड किंगडम या देशांचा समावेश आहे. कंपनीने केलेल्या या घोषणेमुळे भारतीय गुंतवणूकदारांसमोर जागतिक स्तरावर गुंतवणुकीचे नवे मार्ग खुले झाले आहेत.

या नव्या व्यवस्थेद्वारे गुंतवणूकदारांना ११ हजार ५०० हून अधिक आंतरराष्ट्रीय प्रतिभूतींमध्ये थेट गुंतवणूक करण्याची संधी मिळणार आहे. उपलब्ध पर्यायांमध्ये ८ हजार २०० हून अधिक यूसीआयटीएस एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स म्हणजेच ईटीएफचा समावेश आहे. याशिवाय गुंतवणूकदार या सातही देशांच्या शेअर बाजारांमध्ये सूचीबद्ध असलेल्या नामांकित युरोपीय कंपन्यांच्या समभागांची खरेदी-विक्री करू शकतील.

एनएसईआयएक्सजीएच्या मते, अलीकडच्या काही वर्षांत भारतीय गुंतवणूकदारांमध्ये जागतिक बाजारपेठांमध्ये गुंतवणूक करण्याची आवड वेगाने वाढली आहे. गुंतवणूकदार आता आपला पोर्टफोलिओ केवळ देशांतर्गत बाजारपेठेपुरता मर्यादित न ठेवता जगभरातील अर्थव्यवस्थांमध्ये गुंतवणूक करू इच्छित आहेत. ही वाढती मागणी लक्षात घेऊन गिफ्ट सिटी येथील या प्लॅटफॉर्मने युरोपीय बाजारपेठांना आपल्या प्रणालीशी जोडण्याचा निर्णय घेतला आहे. या संपूर्ण उपक्रमाचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यूसीआयटीएस ईटीएफची उपलब्धता. हे युरोपीय महासंघाच्या कठोर आणि पारदर्शक नियामक चौकटीअंतर्गत चालवले जाणारे एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स आहेत. या फंडांच्या माध्यमातून गुंतवणूकदार जगभरातील विविध निर्देशांक, क्षेत्रे, संकल्पना आणि मालमत्ता प्रकारांमध्ये एकाच वेळी गुंतवणूक करू शकतात.

उदाहरणार्थ, एखाद्या गुंतवणूकदाराला युरोपातील विशिष्ट औद्योगिक किंवा तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या प्रगतीचा लाभ घ्यायचा असल्यास त्याला प्रत्येक कंपनीचा स्वतंत्र समभाग निवडण्याची गरज भासणार नाही. तो थेट त्या क्षेत्राशी संबंधित ईटीएफमध्ये पैसे गुंतवून संपूर्ण क्षेत्राच्या वाढीचा लाभ घेऊ शकतो. यामुळे गुंतवणुकीतील जोखीम कमी होण्यास मदत होते. तसेच वेगवेगळ्या कंपन्यांचा अभ्यास करण्यासाठी अधिक वेळ खर्च करावा लागत नाही.

तज्ज्ञांच्या मते, भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी यूसीआयटीएस ईटीएफची रचना अनेक बाबतींत फायदेशीर ठरते. अमेरिकेच्या बाजारपेठेत सूचीबद्ध असलेल्या ईटीएफमध्ये गुंतवणूक केल्यास भारतीय गुंतवणूकदारांना लाभांशावर २५ टक्क्यांपर्यंत विदहोल्डिंग टॅक्स भरावा लागतो. याशिवाय अमेरिकेतील मालमत्तांवर इस्टेट टॅक्सचा धोकाही कायम असतो.

याउलट आयर्लंड किंवा लक्झेंबर्गसारख्या युरोपीय देशांमध्ये नोंदणीकृत यूसीआयटीएस ईटीएफमध्ये गुंतवणूक केल्यास कराचे प्रमाण तुलनेने कमी असते आणि इस्टेट टॅक्सची भीतीही राहत नाही. त्यामुळे जगभरातील संस्थात्मक तसेच वैयक्तिक गुंतवणूकदार आंतरराष्ट्रीय गुंतवणुकीसाठी या माध्यमाला अधिक पसंती देतात.

या प्लॅटफॉर्मची आणखी एक महत्त्वाची सुविधा म्हणजे गुंतवणूकदारांना वेगवेगळ्या देशांसाठी स्वतंत्र खाती उघडण्याची आवश्यकता भासणार नाही. एकाच एकत्रित खात्याच्या माध्यमातून गुंतवणूकदार अमेरिकेसह या सात युरोपीय बाजारपेठांमध्येही सहजपणे व्यवहार करू शकतील. ही संपूर्ण प्रक्रिया भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या लिबरलाइज्ड रेमिटन्स स्कीम आणि गिफ्ट सिटीच्या नियामक नियमांच्या चौकटीत राहून पूर्ण केली जाणार आहे.

रिझर्व्ह बँकेच्या नियमांनुसार, कोणताही भारतीय रहिवासी एका आर्थिक वर्षात अडीच लाख अमेरिकी डॉलरपर्यंतची रक्कम परदेशात गुंतवणुकीसाठी पाठवू शकतो. गिफ्ट सिटीचे हे प्लॅटफॉर्म गुंतवणूकदारांना पूर्णपणे कायदेशीर, सुरक्षित आणि सुलभ मार्ग उपलब्ध करून देते. त्यामुळे परदेशी ब्रोकरकडे थेट खाते उघडणे आणि आंतरराष्ट्रीय निधी हस्तांतरण करताना येणाऱ्या अडचणींपासूनही सुटका मिळणार आहे.

एनएसईआयएक्स ग्लोबल ॲक्सेस आयएफएससी लिमिटेड ही नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजच्या आंतरराष्ट्रीय एक्सचेंजची पूर्ण मालकीची सहायक कंपनी आहे. आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरण अर्थात आयएफएससीएच्या नियमांनुसार ग्लोबल ॲक्सेस प्रोव्हायडर म्हणून नोंदणी होणारी ही देशातील पहिली संस्था आहे.

बाजारपेठेतील जाणकारांच्या मते, या निर्णयामुळे देशांतर्गत गुंतवणूकदारांना आपल्या गुंतवणुकीत भौगोलिक विविधता आणण्यास मोठी मदत होणार आहे. भारतीय शेअर बाजारात चढ-उतार किंवा मंदीचे वातावरण असताना युरोपीय आणि अमेरिकी बाजारांमधील गुंतवणूक पोर्टफोलिओला संतुलन देऊ शकते. आगामी काळात या प्लॅटफॉर्मवर जगातील आणखी काही प्रमुख बाजारपेठांचाही समावेश होण्याची शक्यता आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule