नवी दिल्ली, 12 मार्च (हिं.स.)अविश्वास प्रस्तावावरील चर्चेनंतर पहिल्यांदाच लोकसभेचे अध्यक्ष ओम बिर्ला व्यासपीठावर आले. लोकशाहीमध्ये मजबूत विरोधी पक्ष असणे आवश्यक आहे आणि विरोधी पक्षनेत्याला कधीही अडथळा आणला जात नाही, असे त्यांनी सांगितले. त्यांनी स्पष्ट केले की संसदेचे नियम सर्वोच्च आहेत आणि कोणीही, अगदी पंतप्रधानही, नियमांपेक्षा वरचे नाहीत.

ओम बिर्ला यांनी स्पष्ट केले की, गेल्या दोन दिवसांत सभागृहात १२ तासांहून अधिक काळ चर्चा झाली जेणेकरून सर्व सदस्यांचे विचार आणि चिंता ऐकल्या जातील. ते म्हणाले, हे सभागृह १.४ अब्ज लोकांचे प्रतिनिधित्व करते. प्रत्येक खासदार आपल्या घटकांच्या समस्या आणि अपेक्षा घेऊन येथे येतो. मी नेहमीच प्रयत्न केला आहे की प्रत्येक खासदार नियमांच्या चौकटीत राहून आपले विचार व्यक्त करेल. मी नेहमीच बोलण्यास संकोच करणाऱ्या प्रत्येक खासदाराला प्रोत्साहन देण्याचा प्रयत्न केला आहे, कारण बोलण्याने लोकशाहीचा संकल्प मजबूत होतो.

सभागृहाला विचारांसाठी एक चैतन्यशील व्यासपीठ म्हणून वर्णन करताना ते म्हणाले की गेल्या दोन दिवसांत सर्व सदस्यांचे विचार गांभीर्याने ऐकले गेले. ते प्रत्येक सदस्याचे, जरी ते टीकाकार असले तरी, आभारी होते. हे सभागृहाचे वैशिष्ट्य आहे, जिथे प्रत्येक आवाज ऐकला जातो. ही जागा कोणत्याही व्यक्तीची नाही; ती लोकशाहीच्या महान आत्म्याचे प्रतिनिधित्व करते.

ओम बिर्ला यांनीही विरोधी पक्षाच्या तक्रारींना उत्तर दिले. काही सदस्यांनी असा दावा केला की विरोधी पक्षनेत्याला बोलण्यापासून रोखण्यात आले आहे. ते म्हणाले, नियमांनुसार कोणालाही सभागृहात बोलण्याचा अधिकार आहे हे मी स्पष्ट करू इच्छितो. काही लोकांचा असा विश्वास होता की सभागृहनेता सर्व नियमांपेक्षा वर आहे. मी हे स्पष्ट करू इच्छितो की असे नाही. मला हे नियम वारशाने मिळाले आहेत आणि त्यांचे पालन करणे बंधनकारक आहे. जरी ते पंतप्रधान असले तरी, नियम ३७२ अंतर्गत, त्यांनी प्रथम सभापतींची परवानगी घ्यावी. जेव्हा कोणताही सदस्य या सभागृहाच्या शिष्टाचाराचे उल्लंघन करतो तेव्हा मला कठोर निर्णय घेण्यासाठी एक यंत्रणा प्रदान करावी लागते. नियमांनुसार, कोणत्याही सदस्याला सभागृहात बोलण्याचे स्वातंत्र्य आहे, पण नियमांच्या मर्यादेत.

ते म्हणाले की चर्चेदरम्यान काही लोकांनी त्यांच्यावर मायक्रोफोन बंद केल्याचा आरोप केला. सभापतींकडे मायक्रोफोन बंद करण्यासाठी बटण नाही. विरोधी पक्षातील अनेक सदस्य या खुर्चीवर बसतात; त्यांना याची जाणीव आहे.

ओम बिर्ला म्हणाले की, महिला सदस्यांना कमी संधी दिल्याचे आरोपही महिला सदस्यांवर करण्यात आले. पण ते म्हणाले, मला अभिमान आहे की माझ्या कार्यकाळात सर्व महिला सदस्यांनी आपले विचार व्यक्त केले आहेत. अर्थसंकल्पीय चर्चेदरम्यान काही महिला सदस्यांनी ट्रेझरी बाकांकडे जाऊन घोषणाबाजी करण्याचा प्रयत्न केला. ही एक अनपेक्षित घटना होती, म्हणून मी सत्ताधारी पक्षाच्या नेत्याला सभागृहात प्रवेश न करण्याची विनंती केली. मी नेहमीच सर्वांनी बोलल्यानंतरच सभागृह सोडण्याचा प्रयत्न करतो, जरी मला रात्री उशिरापर्यंत बसावे लागले तरी. एका वर्षाच्या आत, मी सभागृहात बोलू इच्छिणाऱ्या सर्वांना तसे करण्याची संधी दिली आहे याचा मला आनंद आहे.

काही सदस्यांनी निलंबनाचा मुद्दाही उपस्थित केला आहे. मी अजूनही पक्षीय संबंधांच्या पलीकडे जाऊन सर्व सदस्यांशी वैयक्तिक संबंध राखतो. पण, सभागृहात सुव्यवस्था राखण्याची जबाबदारी देखील माझी आहे. निलंबनासारखे कठोर निर्णय या सभागृहाला का घ्यावे लागतात याचा आपण विचार केला पाहिजे. मी अनेकदा सभागृहाची प्रतिष्ठा राखण्याचा आग्रह करतो. पण जेव्हा सभागृहाचे सदस्य पालन करत नाहीत तेव्हा सभागृह तहकूब करावे लागते.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / वृषाली देशपांडे