तेहरान, 19 मार्च (हिं.स.)।इराणने गुरुवारी आखाती प्रदेशातील अरब शेजारी देशांच्या ऊर्जा केंद्रांवरील हल्ले तीव्र केले. इस्रायलने इराणच्या प्रमुख सागरी गॅस क्षेत्रावर केलेल्या हल्ल्याच्या प्रत्युत्तरात ही कारवाई करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे. इराणने लाल समुद्रात सौदी अरेबियातील एका रिफायनरीवर हल्ला केला तसेच कतारच्या एलएनजी सुविधांवर आणि कुवैतमधील दोन तेल शुद्धीकरण प्रकल्पांना लक्ष्य केले. यामुळे पश्चिम आशियातील सुरू असलेला संघर्ष अधिक गंभीर टप्प्यात पोहोचला असून जगभरात इंधनाच्या किमती झपाट्याने वाढल्या आहेत.

आंतरराष्ट्रीय मानक मानल्या जाणाऱ्या ब्रेंट क्रूड तेलाची किंमत प्रति बॅरल 114 डॉलरपर्यंत पोहोचली आहे. 28 फेब्रुवारी रोजी इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणवर हल्ले सुरू केल्यानंतर तेलाच्या किमतींमध्ये 57 टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली आहे. ऊर्जा संकटाच्या भीतीमुळे जागतिक बाजारपेठांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

संयुक्त अरब अमिराती (यूएई)च्या किनाऱ्याजवळ एका जहाजाला आग लागली, तर कतारजवळ दुसऱ्या जहाजाचे नुकसान झाले. यामुळे जगातील सुमारे पाचव्या भागाचे तेल वाहतूक होणाऱ्या आणि ज्यावर इराणचा प्रभाव मानला जातो अशा होर्मुज सामुद्रधुनीवरील धोक्याकडे पुन्हा लक्ष वेधले गेले आहे.सौदी अरेबिया यापूर्वीच या जलमार्गाला पर्याय म्हणून लाल समुद्र मार्गे पश्चिमेकडे तेल पाठवत होता. मात्र यानबू शहरातील सॅमरेफ रिफायनरीवर इराणी ड्रोन हल्ला झाल्यानंतर या मार्गाच्या सुरक्षिततेवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. कतारने सांगितले की त्यांच्या एका मोठ्या एलएनजी प्रकल्पातील आगीवर नियंत्रण मिळवण्यात आले आहे. यापूर्वीच्या हल्ल्यांमुळे उत्पादन आधीच बंद होते, मात्र नव्या हल्ल्यांमुळे अधिक नुकसान झाले असून युद्ध संपल्यानंतरही कतारचा पुरवठा प्रभावित राहण्याची शक्यता आहे. कतार हा जगासाठी नैसर्गिक वायूचा मोठा पुरवठादार देश आहे.

कुवैतमधील मीना अल-अहमदी रिफायनरीवर ड्रोन हल्ल्यानंतर आग लागली. सुदैवाने कोणतीही जीवितहानी झाल्याचे वृत्त नाही. ही पश्चिम आशियातील सर्वात मोठ्या रिफायनऱ्यांपैकी एक आहे. त्यानंतर लगेचच जवळील मीना अब्दुल्ला रिफायनरीमध्येही आग लागल्याची माहिती मिळाली.

अबू धाबी प्रशासनाने सांगितले की हबशन गॅस सुविधा आणि बाब फील्ड येथे कामकाज तात्पुरते बंद करावे लागले. त्यांनी इराणच्या हल्ल्यांना धोकादायक पातळीवरील वाढ असे म्हटले आहे. आखाती प्रदेशातील अनेक भागांमध्ये क्षेपणास्त्र हल्ल्याच्या इशाऱ्यासाठी सायरन वाजवण्यात आले, तर इस्रायलनेही इराणी हल्ल्यांबाबत अनेक वेळा इशारे दिले. कतार, सौदी अरेबिया आणि यूएई यांनी या हल्ल्यांचा निषेध केला असून सौदी अरेबियाच्या वरिष्ठ राजनयिकांनी या घटनांमुळे विश्वास पूर्णपणे ढासळल्याचे म्हटले आहे.हल्ले सुरूच ठेवत इराणने दबाव कायम ठेवला. सौदी अरेबियाने रियाध आणि पूर्व प्रांतात सहा ड्रोन पाडल्याचा दावा केला. मात्र सॅमरेफ रिफायनरीचे नुकसान झाले. ही रिफायनरी सौदी अरामको आणि एक्सॉनमोबिल यांच्या संयुक्त भागीदारीत चालवली जाते.

इराणच्या हल्ल्यांमुळे इस्रायलमध्ये लाखो लोकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवावे लागले. अनेक इमारतींचे नुकसान झाले, मात्र मोठ्या प्रमाणावर जीवितहानी झाल्याचे वृत्त नाही. इस्रायलने दक्षिण पार्स गॅस क्षेत्रावर हल्ला केल्यानंतर इराणने प्रत्युत्तरादाखल हे हल्ले केले. हे जगातील सर्वात मोठे गॅस क्षेत्र असून ते कतारसोबत संयुक्त आहे. इराणच्या वीज निर्मितीपैकी मोठा हिस्सा नैसर्गिक वायूवर आधारित असल्याने हा हल्ला त्यांच्या ऊर्जा पुरवठ्यासाठीही धोकादायक मानला जात आहे.

इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेजेशकियन यांनी इशारा दिला की या संघर्षाचे परिणाम अत्यंत धोकादायक ठरू शकतात आणि संपूर्ण जगावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. तर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सांगितले की कतारच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांवरील हल्ले सुरू राहिल्यास अमेरिका कठोर कारवाई करेल. दरम्यान, कतारच्या रास लाफान एलएनजी सुविधेवर झालेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यामुळे आग लागली. कतारच्या किनाऱ्याजवळील एका जहाजालाही फटका बसला. ते थेट लक्ष्य होते की अवशेषांमुळे नुकसान झाले, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. युद्धादरम्यान आतापर्यंत 20 हून अधिक जहाजांवर हल्ले झाले असून इराण या महत्त्वाच्या जलमार्गावर कडक नियंत्रण ठेवत असल्याचे मानले जाते. इराणने हा मार्ग खुला असल्याचे सांगितले असले तरी अमेरिका आणि तिच्या सहयोगी देशांसाठी तो खुला नसल्याचा दावा केला आहे.

दरम्यान, जानेवारीतील आंदोलनांदरम्यान अटक करण्यात आलेल्या तीन जणांना इराणने फाशी दिली. त्यांच्यावर दोन पोलिसांच्या हत्येचा आरोप होता. मानवाधिकार कार्यकर्त्यांनी जबरदस्तीने कबुलीजबाब घेतले जात असल्याचा आणि आरोपींना योग्य बचावाची संधी दिली जात नसल्याचा आरोप केला आहे. युद्धाच्या तिसऱ्या आठवड्यात मृतांचा आकडा वाढतच आहे. इराणमध्ये आतापर्यंत 1,300 हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे. इस्रायली हल्ल्यांमुळे लेबनॉनमध्ये 10 लाखांहून अधिक लोक विस्थापित झाले असून 968 जणांचा मृत्यू झाला आहे. इस्रायलमध्ये इराणी क्षेपणास्त्र हल्ल्यांत 15 जणांचा मृत्यू झाला असून त्यात एका थायलंडमधील कृषी कामगाराचाही समावेश आहे. वेस्ट बँकमध्ये तीन जणांचा मृत्यू झाला आहे. तसेच 13 अमेरिकन सैनिक मारले गेल्याचीही माहिती समोर आली आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Priyanka Bansode