नवी दिल्ली, 21 मार्च (हिं.स.)हिंदी महासागराच्या मध्यभागी असलेले डिएगो गार्सिया पुन्हा एकदा जागतिक तणावाच्या केंद्रस्थानी आले आहे. इराणने ४,००० किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या सामरिक बेटावर दोन क्षेपणास्त्रे डागली. पण, अमेरिकेने दावा केला की, पहिले क्षेपणास्त्र हवेतच निकामी झाले. अमेरिकेच्या एका युद्धनौकेने दुसऱ्या क्षेपणास्त्रावर एसएम-३ इंटरसेप्टर डागला. हे क्षेपणास्त्र रोखण्यात यश आले की नाही, याची अद्याप पुष्टी झालेली नाही. पण, या क्षेपणास्त्र हल्ल्यामुळे जगातील दोन प्रमुख लष्करी शक्ती, अमेरिका आणि ब्रिटन, यांच्यात निश्चितच चिंता वाढली आहे.

डिएगो गार्सिया हे चागोस द्वीपसमूहातील सर्वात मोठे बेट आहे. येथे अमेरिका-ब्रिटनचा एक संयुक्त लष्करी तळ आहे, जो जगातील सर्वात सुरक्षित आणि गुप्त तळांपैकी एक मानला जातो. अमेरिका याला आपल्या जागतिक लष्करी नेटवर्कचा एक महत्त्वाचा भाग मानते, इतका महत्त्वाचा की त्याला स्वातंत्र्याचा ठसा (Footprint of Freedom) म्हटले जाते.

अमेरिका येथून मध्य पूर्व, आफ्रिका आणि आशियामध्ये आपल्या कारवाया सुरू करते. येथे लांब पल्ल्याचे बॉम्बर, पाणबुड्या आणि निगराणी यंत्रणा तैनात आहेत. अमेरिकेसाठी, हे हिंदी महासागरातील एका 'अढळ विमानवाहू जहाजा'सारखे आहे.

डिएगो गार्सिया इराणपासून अंदाजे ४,००० किलोमीटर अंतरावर आहे. हे अंतर इराणच्या घोषित क्षेपणास्त्र क्षमतेपेक्षा खूप जास्त आहे. इराणने यापूर्वी म्हटले होते की त्यांच्या क्षेपणास्त्रांचा पल्ला २,००० किलोमीटर आहे, पण या हल्ल्यामुळे त्यांच्या क्षमतेबद्दल नवीन प्रश्न निर्माण झाले आहेत. काही संशोधन संस्थांचा दावा आहे की इराणकडे आधीपासूनच ३,०००-४,००० किलोमीटर पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे असू शकतात.

इराणचा दावा केवळ एक लष्करी विधान नाही, तर एक सामरिक संदेशही आहे. यातून हे दाखवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे की त्यांची क्षेपणास्त्र क्षमता आता अमेरिकेच्या दूरच्या तळांपर्यंत पोहोचू शकते. जर हे खरे ठरले, तर ते अमेरिकेच्या 'सुरक्षित तळा'च्या संकल्पनेला आव्हान देईल.

ब्रिटन आणि अमेरिकेसाठी, हा तळ इंडो-पॅसिफिक आणि मध्य पूर्वेतील सत्तेचे केंद्र आहे. तेथील कोणत्याही धोक्याचा त्यांच्या कारवाया, पुरवठा साखळी आणि निगराणी प्रणालींवर परिणाम होऊ शकतो. यामुळे प्रादेशिक तणाव आणखी वाढू शकतो, विशेषतः पश्चिम आशियातील आधीच तणावपूर्ण परिस्थिती पाहता.

डिएगो गार्सिया नकाशावर लहान दिसत असेल, पण त्याचे महत्त्व इतके मोठे आहे की त्याच्याशी संबंधित कोणतीही बातमी जागतिक राजकारणाला हादरवून टाकू शकते. इराणने अलीकडेच या बेटावर केलेल्या हल्ल्याने हे स्पष्ट झाले आहे की, हिंद महासागर महासत्तांसाठी एक महत्त्वाचे रणांगण बनू लागले आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / वृषाली देशपांडे