लखनौ, 29 एप्रिल (हिं.स.)। पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बुधवारी उत्तर प्रदेशातील वाराणसी दौऱ्यादरम्यान जगप्रसिद्ध ज्योतिर्लिंग बाबा विश्वनाथांना समर्पित जगातील पहिल्या ‘विक्रमादित्य वैदिक घड्याळा’चे अवलोकन केले. हे घड्याळ भारतीय वैदिक कालगणनेवर आधारित असून आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून प्राचीन वेळ गणना पद्धतीला सजीव रूप देते.

मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री डॉ. मोहन यादव यांनी वैशाख कृष्ण पक्ष प्रतिपदा, ३ एप्रिल २०२६ रोजी हे विशेष घड्याळ उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांना भेट म्हणून दिले होते. त्यानंतर ४ एप्रिल २०२६ रोजी ते काशी विश्वनाथ मंदिर परिसरात स्थापित करण्यात आले.

मुख्यमंत्र्यांचे सांस्कृतिक सल्लागार डॉ. श्रीराम तिवारी यांनी सांगितले की, कालगणनेची नगरी उज्जैन येथे जगातील पहिले विक्रमादित्य वैदिक घड्याळ स्थापित करण्यात आले होते, ज्याचे लोकार्पण पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी २९ फेब्रुवारी २०२४ रोजी केले होते. हे घड्याळ वैदिक कालगणनेतील सर्व प्रमुख घटकांचा समावेश करते आणि सूर्योदयाच्या आधारावर कार्य करते.

त्यांनी सांगितले की, ज्या ठिकाणी सूर्योदयाची वेळ असते, त्यानुसार त्या ठिकाणची कालगणना या घड्याळात दर्शवली जाते. यासोबतच भारतीय प्रमाण वेळ (आयएसटी), वैदिक वेळ, स्थान, भारतीय पंचांग, विक्रम संवत मास, ग्रहांची स्थिती, भद्रा, चंद्रस्थिती आणि इतर ज्योतिषीय माहितीही यात उपलब्ध असते.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी वाराणसी दौऱ्यात बाबा विश्वनाथ मंदिरात जाऊन वैदिक मंत्रोच्चारांच्या दरम्यान सुवर्णमंडित गर्भगृहात विधीपूर्वक पूजन-अभिषेक केला. पूजनानंतर त्यांनी मंदिर परिसरात स्थापित विक्रमादित्य वैदिक घड्याळाचे अवलोकन केले आणि त्याच्या वैशिष्ट्यांची माहिती घेतली. डॉ. तिवारी यांनी सांगितले की, येत्या काळात अयोध्येतील राम मंदिरासह देशातील सर्व ज्योतिर्लिंगांमध्येही वैदिक घड्याळ स्थापित करण्याची योजना आहे. यामुळे भारतीय संस्कृती, परंपरा आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन यांना एकत्र पुढे नेण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.

त्यांनी सांगितले की, हे घड्याळ दररोजच्या सूर्योदय आणि सूर्यास्ताची अचूक गणना करत दिवसातील ३० मुहूर्तांचा सविस्तर आणि प्रमाणित तपशील प्रदान करते. हे आधुनिकता आणि परंपरेच्या समन्वयाचे सशक्त प्रतीक असून युवकांना आपल्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाशी जोडण्याचे कार्य करेल.

काय आहे ‘विक्रमादित्य वैदिक घड्याळ’?

मध्य प्रदेश शासनाच्या संस्कृती विभागाअंतर्गत महाराजा विक्रमादित्य संशोधन पीठ, उज्जैन यांनी भारतीय कालगणनेवर आधारित जगातील पहिले ‘विक्रमादित्य वैदिक घड्याळ’ विकसित केले आहे. हे घड्याळ एका सूर्योदयापासून पुढील सूर्योदयापर्यंतच्या वेळेची गणना करते आणि भारतीय वेळ परंपरेला डिजिटल स्वरूपात सादर करते. हे भारतीय ज्ञानपरंपरा आणि आधुनिक विज्ञान यांचा अद्भुत संगम मानला जात आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule