‘रण संवाद-2026’मध्ये टाकला ‘ऑपरेशन सिंदूर’च्या अनुभवांवर प्रकाश

बंगळुरू, 09 एप्रिल (हिं.स.) : ‘इन्फर्मेशन वॉरफेअर’ हे आता आधुनिक युद्धाचा अविभाज्य भाग बनले आहे. त्यासाठी ‘ऑपरेशन सिंदूर’ एक मार्गदर्शक ठरल्याचे प्रतिपादन सैन्य प्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांनी केले. कर्नाटकच्या बेंगळुरू येथे आयोजित ‘रण संवाद-2026’ कार्यक्रमामध्ये ते बोलत होते.

याप्रसंगी जनरल द्विवेदी यांनी सांगितले की ऑपरेशन सिंदूरनंतर सेना आधुनिक युद्धाच्या आव्हानांसाठी सज्ज करत आहे. त्यांनी याला बहु-क्षेत्रीय संचालन (एमडीओ) दिशेतील महत्त्वपूर्ण बदलाचा पाया मानला. ‘ऑपरेशन सिंदूर’ हा मिशन पाकिस्तानच्या राज्य-प्रायोजित आतंकवादाविरुद्ध भारताच्या अचूक मारक क्षमता, तांत्रिक समन्वय आणि रणनीतिक दृढतेचे उदाहरण आहे. त्यांनी पाकिस्तानच्या नकारात्मक प्रचाराचे भान ठेवून, भारताने सत्याच्या सकारात्मकतेने चुकीचा प्रचार ताडला असल्याचे अधोरेखित केले. जनरल द्विवेदी यांनी सांगितले की ऑपरेशन सिंदूरदरम्यान एकूण प्रयत्नांचा सुमारे 15 टक्के भाग सूचना युद्ध आणि नैरेटिव्ह व्यवस्थापनावर खर्च झाला. त्यांनी नमूद केले की आजचे युद्ध फक्त पारंपरिक मैदानापुरते मर्यादित नाही. आज सैन्य परिवार फक्त 12 लाख सक्रिय जवानांपुरता मर्यादित नाही, तर जर माजी सैनिक आणि त्यांच्या कुटुंबांचा समावेश केला तर संख्या 1.3 कोटी इतकी जाते. हे सर्व माहिती क्षेत्राचा भाग आहेत.

जनरल द्विवेदी यांनी ऑपरेशन सिंदूरला एमडीओचे उत्कृष्ट उदाहरण मानले. त्यांनी सांगितले की या मोहिमेत जमिनीवरील खुफिया नेटवर्क, सायबर आणि इलेक्ट्रॉनिक वारफेयरच्या इनपुट्स मुळे थल सेना आणि वायुसेनेला अचूक हल्ले करता आले, तर नौसैनिक तैनातीने व्यापक रणनीतिक संतुलन तयार केले. त्यांनी स्पष्ट केले की कोणताही एक क्षेत्र एकट्याने युद्धाचे परिणाम ठरवू शकत नाही; यश डोमेनमधील योग्य क्रम आणि तालमेलामुळे मिळते. या मोहिमेनंतर सेना मध्ये मनोवैज्ञानिक संरक्षण विभाग (पीडीडी) स्थापन करण्यात आला. याचा मुख्य उद्देश फेक न्यूज आणि शत्रूच्या प्रचाराला रिअल-टाइममध्ये तोंड देणे आहे.

स्थायी संघर्षाचे युग

जनरल द्विवेदी यांनी आजच्या जगाला विस्तृत, अघोषित, बहु-क्षेत्रीय आणि बहु-डोमेन युद्धाची परिस्थिती मानली. ते म्हणाले की व्यापारी, नागरिक आणि नव्या अभिनेता देखील युद्धाच्या परिणामावर प्रभाव टाकत आहेत. प्रत्येक दिवशी नवीन धडा मिळतो आणि जुन्या समजुती तुटतात. आजचे युद्धक्षेत्र बहु-स्तरीय आणि बहु-डोमेन झाले आहे. जमिनीवरील हल्ल्यांसोबत सायबर हल्ले, स्पेस-आधारित टार्गेटिंग आणि इलेक्ट्रॉनिक वारफेयर सतत सुरू आहेत. जनरल द्विवेदी यांनी इशारा दिला की फक्त आपल्या क्षेत्रावर लक्ष देणारा कमांडर युद्धाचा केवळ एक छोटा भाग पाहू शकतो. क्रॉस-डोमेन जागरूकता अग्निशक्ती इतकीच महत्त्वाची आहे.

डोमेन्समधील समन्वय आणि रणनीतिक, परिचालनात्मक, सामरिक पातळ्यांवरील समन्वय अजूनही आव्हानात्मक आहे. सायबर आणि संज्ञानात्मक युद्ध पारंपरिक संचालनासोबत अधिक प्रभावीपणे जोडण्याची आवश्यकता आहे. अंतिम उद्देश म्हणजे डोमेन सायलोपासून डोमेन फ्यूजन पर्यंत पोहोचणे, जिथे जमीन, आकाश, जल, सायबर आणि अवकाशातील सीमारेषा जवळजवळ मिटतात असेही त्यांनी सांगितले.--------------------------

हिंदुस्थान समाचार / मनीष कुलकर्णी