नवी दिल्ली, 15 मे (हिं.स.) : जागतिक व्यवस्थेत विविध पातळीवर बदलांचे वारे वाहत असताना, भारत आणि आफ्रिका खंड यांच्यातील ऐतिहासिक संबंध एका मोठ्या परिवर्तनातून जात आहेत. वसाहतवादाविरुद्धच्या सामायिक लढ्यांच्या वारशापलीकडे जाऊन, हे संबंध आता नवकल्पना, डिजिटल परिवर्तन आणि धोरणात्मक बळकटीकरण यांचे केंद्र बनत आहेत.

हिंदुस्थान समाचारला दिलेल्या विशेष मुलाखतीत, इथिओपियातील भारतीय राजदूत आणि आफ्रिकन युनियनमधील भारताचे स्थायी प्रतिनिधी अनिल कुमार राय यांनी दक्षिण-दक्षिण सहकार्याच्या भविष्यासंदर्भात सखोल दृष्टिकोन मांडला. नवी दिल्ली येथे होणाऱ्या भारत–आफ्रिका चौथ्या शिखर परिषदेच्या पूर्वसंध्येला त्यांनी सांगितले की राजकीय सहकार्य आता “मोजता येणाऱ्या, अंमलबजावणी-केंद्रित परिणामांमध्ये” रूपांतरित केले जात आहे.

डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर (DPI) पासून ते भारताच्या Viksit Bharat 2047 आणि आफ्रिकेच्या Agenda 2063 यांच्यातील समन्वयापर्यंत, ही मुलाखत भारत–आफ्रिका संबंधांचा विकास आराखडा स्पष्ट करते.

मुलाखतीतील प्रमुख मुद्दे

IA SPIRIT: Innovation, Resilience आणि Inclusive Transformation यावर आधारित धोरणात्मक भागीदारी

जबाबदारी आणि अंमलबजावणी: प्रगती मोजण्यासाठी संयुक्त मॉनिटरिंग यंत्रणा

डिजिटल सार्वभौमत्व: भारताच्या ओपन-सोर्स डिजिटल मॉडेलमुळे आफ्रिकन देशांना स्वावलंबन

जागतिक नेतृत्व: G20 मध्ये आफ्रिकन युनियनचा समावेश करण्यासाठी भारताची भूमिका

IAFS-IV शिखर परिषद आणि उद्दिष्टे

भारत–आफ्रिका फोरमच्या चौथ्या शिखर परिषदेच्या पार्श्वभूमीवर बोलताना अनिल कुमार राय म्हणाले की, भारत आणि आफ्रिका आता परिवर्तनाच्या नव्या टप्प्यात प्रवेश करत आहेत. विकासाच्या समान आकांक्षा, दक्षिण-दक्षिण ऐक्य आणि दीर्घ लोकसंपर्क यावर आधारित हे संबंध आता केवळ राजनैतिक राहिलेले नाहीत, तर तंत्रज्ञान, व्यापार, आरोग्य, शिक्षण आणि नवोन्मेष या क्षेत्रांपर्यंत विस्तारले आहेत.

IAFS-IV ही परिषद 28 ते 31 मे दरम्यान नवी दिल्ली येथे आफ्रिकन युनियन आयोगाच्या सहकार्याने आयोजित केली जाणार आहे. यामध्ये आफ्रिकन देशांचे नेते, प्रादेशिक संघटना, विशेष संस्था तसेच भारतीय आणि आफ्रिकन डायस्पोराचे प्रतिनिधी सहभागी होतील.

या परिषदेचे मुख्य उद्दिष्ट डिजिटल तंत्रज्ञान, व्यापार, कृषी, आरोग्य आणि नवोन्मेष यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढवण्यासाठी एक व्यावहारिक कृती आराखडा तयार करणे हे आहे. तयारीच्या टप्प्यात विचारमंथन सत्रे, भारत–आफ्रिका बिझनेस डायलॉग, धोरण कार्यशाळा आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे.

विकास आराखडा आणि सहकार्य

भारताचा दृष्टिकोन आफ्रिकेच्या Agenda 2063 या दीर्घकालीन विकास आराखड्याशी सुसंगत असून, तो भारताच्या Viksit Bharat 2047 दृष्टीकोनाशीही जोडलेला आहे. दोन्ही प्रदेशांतील समान विकास आव्हाने लक्षात घेऊन भारत “लोकसंख्या-स्तरीय उपाययोजना” विकसित करत आहे, ज्या आफ्रिकन देश त्यांच्या स्थानिक गरजेनुसार स्वीकारू शकतात, असे राय यांनी नमूद केले.

अंमलबजावणी आणि जबाबदारी यंत्रणा

शिखर परिषदेतील निर्णय प्रत्यक्ष परिणामांमध्ये रूपांतरित करण्यासाठी संयुक्त मॉनिटरिंग आणि अंमलबजावणी यंत्रणा तयार करण्यावर काम सुरू असल्याचे त्यांनी सांगितले. यामध्ये स्पष्ट लक्ष्य, नियमित पुनरावलोकन बैठका आणि पारदर्शकता यांचा समावेश असेल, ज्यामुळे विकास प्रकल्प अधिक प्रभावी होतील.

डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर (DPI) सहकार्य

डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर हे भारत–आफ्रिका सहकार्याचे सर्वात आशादायक क्षेत्र असल्याचे राय यांनी स्पष्ट केले. भारताचे डिजिटल मॉडेल ओपन-सोर्स असल्यामुळे आफ्रिकन देशांना डेटा सार्वभौमत्व राखून ते स्वीकारता येते. हे मॉडेल डिजिटल परिवर्तनाला गती देऊ शकते.

जागतिक भूमिका आणि भविष्यातील दिशा

भारताने जी-20 मध्ये आफ्रिकन युनियनला सदस्यत्व मिळवून देण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे, असेही त्यांनी सांगितले. तसेच भारताने आफ्रिकेत 17 नवीन दूतावास सुरू करून या भागीदारीचा विस्तार दर्शविला आहे.

भविष्यात डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, नवीकरणीय ऊर्जा, आरोग्य, शिक्षण, अवकाश तंत्रज्ञान आणि क्रिएटिव्ह इंडस्ट्रीज या क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढण्याची शक्यता आहे.

भारत–आफ्रिका संबंध आता केवळ द्विपक्षीय सहकार्य राहिलेले नसून, अधिक संतुलित आणि समावेशक जागतिक व्यवस्थेच्या निर्मितीत योगदान देणारी एक धोरणात्मक भागीदारी बनत आहेत. ही शिखर परिषद या संबंधांसाठी “नवीन सुरुवात” ठरेल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला आहे.-----------------------

हिंदुस्थान समाचार / मनीष कुलकर्णी