ट्रम्प-जिनपिंग यांच्यात अनेक करार

बीजिंग, 15 मे (हिं.स.)। अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी शुक्रवारी चीन दौरा पूर्ण करून राजधानी बीजिंगमधून स्वदेशाकडे प्रयाण केले. त्यांनी चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यासोबत दोन दिवस चर्चा केली. या चर्चेत इराण आणि तैवानपासून व्यापार, तेल आणि बोईंगसारख्या अनेक मुद्द्यांचा समावेश होता. चीनच्या सरकारी माध्यमांच्या माहितीनुसार, शी जिनपिंग यांनी सांगितले की अमेरिका आणि चीन पुढील तीन वर्षांसाठी “सामरिक स्थैर्य” राखण्यावर सहमत झाले आहेत.

ट्रम्प यांनी बीजिंग दौऱ्यादरम्यान दिलेल्या एका मुलाखतीत सांगितले की चीन अमेरिकेकडून तेल आणि सोयाबीन खरेदी करण्यास सहमत झाला आहे. तसेच चीनने बोईंग कंपनीकडून २०० मोठी व्यावसायिक जेट विमाने खरेदी करण्यास मान्यता दिल्याचा दावा त्यांनी केला. हा करार जवळपास दशकभरातील अमेरिकेत निर्मित विमानांची सर्वात मोठी खरेदी ठरू शकतो, असे मानले जात आहे. दोन्ही देशांतील व्यापारी तणाव कमी करण्याच्या प्रयत्नांचा हा भाग मानला जात आहे.

सीएनएन, सीबीएस न्यूज, सीएनबीसी, फॉक्स न्यूज आणि चीनची सरकारी वृत्तसंस्था शिन्हुआ यांच्या वृत्तानुसार, दौऱ्यादरम्यान ट्रम्प यांनी गुरुवारी रात्रीच्या भोजनावेळी शी यांना २४ सप्टेंबर रोजी व्हाईट हाऊसला भेट देण्याचे निमंत्रण दिले. चीनने मात्र शी जिनपिंग हे निमंत्रण स्वीकारतील की नाही, याची पुष्टी केलेली नाही. दोन्ही नेते नोव्हेंबरमध्ये शेन्झेन येथे होणाऱ्या आशिया-प्रशांत आर्थिक सहकार्य (एपेक) बैठकीत आणि डिसेंबरमध्ये फ्लोरिडा येथे होणाऱ्या जी-२० परिषदेतही भेटू शकतात. संयुक्त राष्ट्र महासभेची बैठकही सप्टेंबरच्या सुरुवातीला न्यूयॉर्कमध्ये होणार आहे.

या दौऱ्यात ट्रम्प यांनी शी यांच्यासोबत झालेल्या व्यापार करारांचे कौतुक केले. शुक्रवारी ट्रम्प म्हणाले की त्यांनी आणि जिनपिंग यांनी बीजिंग शिखर परिषदेदरम्यान काही महत्त्वाचे करार केले असून अमेरिका-इराण संघर्ष संपवण्याची समान इच्छा व्यक्त केली आहे. दोन्ही नेत्यांनी शुक्रवारी सकाळी चीनच्या सत्ताकेंद्र झोंगनानहाई गार्डन परिसरात द्विपक्षीय बैठक घेतली. दुपारनंतर ट्रम्प एअरफोर्स वन विमानातून वॉशिंग्टनकडे रवाना झाले.

एक दिवस आधी ट्रम्प यांनी सांगितले होते की चीन अमेरिकेकडून विमाने आणि कृषी उत्पादने खरेदी करण्यास सहमत झाला आहे. या करारांमध्ये अमेरिका-चीन व्यापार मंडळाच्या स्थापनेचाही समावेश आहे. ट्रम्प म्हणाले की दोन्ही नेत्यांचे “इराण प्रश्नावर बऱ्याच प्रमाणात समान विचार” आहेत. होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याची इच्छा दोन्ही देशांनी व्यक्त केली आहे. “आमचे संबंध अत्यंत मजबूत आहेत. आम्ही खरोखरच उत्कृष्ट काम केले आहे,” असे अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष म्हणाले.

दोन्ही राष्ट्राध्यक्षांमध्ये यापूर्वी गुरुवारी बंद दाराआड सुमारे दोन तास १५ मिनिटांची बैठक झाली होती. या बैठकीत व्यापार, इराण आणि तैवानसारख्या विषयांवर चर्चा झाली. ट्रम्प यांनी ही बैठक “उत्कृष्ट” असल्याचे म्हटले होते. तसेच शी यांनी इराणला कोणतेही लष्करी उपकरण न देण्याचे आश्वासन दिल्याचेही ट्रम्प यांनी सांगितले. तेहरानकडे अण्वस्त्रे नसावीत, यावरही शी सहमत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

चीनच्या सरकारी माध्यमांच्या माहितीनुसार, गुरुवारी झालेल्या बैठकीत शी जिनपिंग यांनी ट्रम्प यांना इशारा दिला की तैवानचा मुद्दा योग्य प्रकारे हाताळला गेला नाही तर त्यातून संघर्ष आणि अगदी युद्धजन्य परिस्थितीही निर्माण होऊ शकते. हा कठोर इशारा मानला जात आहे. मात्र अमेरिकेने बैठकीसंदर्भात जारी केलेल्या अधिकृत निवेदनात तैवानचा कोणताही उल्लेख केलेला नाही. तैवान हा चीनच्या हितासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा मानला जातो. चीन या बेटावर पुन्हा नियंत्रण मिळवण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करत आहे, तर अमेरिकेने तैवानला अब्जावधी डॉलरची लष्करी मदत दिली आहे.

दोन्ही देशांच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की ट्रम्प आणि जिनपिंग यांच्यातील दोन दिवसांच्या चर्चेत आतापर्यंत काही मोजकेच ठोस करार झाले आहेत. पुढील काळात आणखी करार होण्याची शक्यता आहे. या दोन महासत्तांच्या संबंधांचा इतिहास चढ-उतारांनी भरलेला असल्याने सध्या होणारे करार भविष्यात मोडीतही निघू शकतात, असे निरीक्षकांचे मत आहे. अब्जावधी डॉलरच्या करारांची पूर्ण अंमलबजावणी होण्यासाठी अनेक वर्षे लागू शकतात. त्यामुळे जाणूनबुजून किंवा नकळत तणाव वाढण्याची शक्यता कायम राहू शकते आणि करार तुटण्याचीही भीती व्यक्त केली जात आहे.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Suraj Chaugule