पुण्यात संस्कृत शिक्षण सचिव दीपक कुमार यांची शिक्षणतज्ज्ञांसोबत बैठक

पुणे, २६ जुलै (हिं.स.) : उत्तराखंड शासनाचे संस्कृत शिक्षण सचिव दीपक कुमार यांनी संस्कृत भाषेच्या जागतिक प्रचार-प्रसारास चालना देण्यासाठी तसेच शैक्षणिक सहकार्य अधिक बळकट करण्याच्या उद्देशाने सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ (एसपीपीयू) आणि इतर शैक्षणिक संस्थांना भेट दिली. या दौऱ्यात संस्कृत, पाली आणि प्राकृत भाषांच्या अध्ययन, संशोधन, अभ्यासक्रम विकास, तांत्रिक सहकार्य तसेच विद्यार्थ्यांच्या हिताशी संबंधित विविध विषयांवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली.

अधिकृत माहितीनुसार, दीपक कुमार यांनी एसपीपीयूचे कुलगुरू प्रा. सुरेश गोसावी, प्र-कुलगुरू प्रा. पराग काळकर तसेच संस्कृत-प्राकृत आणि पाली अध्ययन विभागातील प्राध्यापकांची भेट घेतली. बैठकीत संस्कृत भाषेचा देश-विदेशात अधिक व्यापक प्रसार, विद्यापीठांमधील अध्ययन-अध्यापन अधिक सक्षम करणे आणि नव्या शैक्षणिक उपक्रमांना चालना देण्याबाबत विचारविनिमय झाला.

महाराष्ट्रातील विविध विद्यापीठांमध्ये संस्कृतला भाषा आणि विषय या दोन्ही स्वरूपांत प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांचाही आढावा घेण्यात आला. यावेळी एसपीपीयूचे संस्कृत व प्राकृत विभागप्रमुख प्रा. दिवाकर मोहंती, माजी विभागप्रमुख प्रा. देवनाथ त्रिपाठी तसेच कविकुलगुरू कालिदास संस्कृत विद्यापीठ, रामटेक (नागपूर) येथील अधिष्ठाता प्रा. हरेकृष्ण अगस्ती यांच्यासमवेत संस्कृतच्या सद्यस्थितीवर चर्चा करण्यात आली.

बैठकीत महाराष्ट्रात संस्कृतचा तिसरी भाषा म्हणून समावेश करण्याची तसेच प्राक्-शास्त्री स्तरावरील विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी आवश्यक शासकीय निर्णय (जीआर) जारी करण्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली. मंत्रचिकित्सा आणि प्रज्ञाचक्षु यांसारख्या विषयांवरही चर्चा झाली.

पाली व बौद्ध अध्ययन विभागाचे विभागप्रमुख प्रा. महेश देवकर, डॉ. प्रवीण तलत, डॉ. तृप्तिराणी तायडे, डॉ. दीपाली पाटील, डॉ. प्रणाली वैनगंकर, डॉ. मृगेंद्र प्रताप, डॉ. जयकर तसेच सेंटर फॉर डेव्हलपमेंट ऑफ अॅडव्हान्स्ड कम्प्युटिंग (सी-डॅक)च्या तज्ज्ञांसोबत पाली, प्राकृत आणि संस्कृत भाषांमधील परस्परसंबंध, त्यांचा उगम आणि विकास यावर सखोल चर्चा करण्यात आली.

यावेळी महाराष्ट्रातील पाली अध्ययनाची सद्यस्थिती, अभ्यासक्रम, संशोधन उपक्रम तसेच आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांचा सहभाग याबाबत माहिती देण्यात आली. विभागामार्फत सध्या १२ शैक्षणिक अभ्यासक्रम राबविले जात असून, त्यामध्ये सुमारे २०० विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत. यामध्ये अनेक परदेशी विद्यार्थ्यांचाही समावेश आहे.

बैठकीत सी-डॅकच्या सहकार्याने विकसित होत असलेल्या पाली अनुवाद प्रणाली आणि पाली शब्दकोश प्रकल्पाच्या प्रगतीचाही आढावा घेण्यात आला. या प्रकल्पाचे आतापर्यंत १० खंड प्रकाशित झाल्याची माहिती देण्यात आली. विभागाच्या समृद्ध ग्रंथालयासह दुर्मिळ ग्रंथसंपदेचेही कौतुक करण्यात आले.

संस्कृत, पाली आणि बौद्ध अध्ययन यांमधील तुलनात्मक संशोधनाला अधिक चालना देण्याची आवश्यकता यावेळी अधोरेखित करण्यात आली. या विषयावर उपस्थित तज्ज्ञ आणि सी-डॅकच्या प्रतिनिधींमध्ये व्यापक व फलदायी चर्चा झाली.

-----------------------

हिंदुस्थान समाचार / मनीष कुलकर्णी