इस्लामाबाद, 12 मे (हिं.स.)।अमेरिका आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर पाकिस्तानने एका अमेरिकन मीडिया अहवालाचे ठामपणे खंडन केले आहे. या अहवालात असा दावा करण्यात आला होता की, पाकिस्तानने आपल्या एअरबेसवर इराणी लष्करी विमानांना थांबण्याची परवानगी दिली होती, जेणेकरून संभाव्य अमेरिकन हवाई हल्ल्यांपासून त्यांचे संरक्षण करता येईल. पाकिस्तानने ही बातमी दिशाभूल करणारी आणि सनसनाटी असल्याचे म्हटले आहे. विशेष म्हणजे, यापूर्वी पाकिस्तानने अधिकृतरीत्या ही बाब मान्य केली होती.

पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने (एमओएफए) मंगळवारी जारी केलेल्या निवेदनात म्हटले की, पाकिस्तानमध्ये असलेली इराणी विमाने कोणत्याही लष्करी रणनीतीचा किंवा सुरक्षा व्यवस्थेचा भाग नव्हती. अमेरिका आणि इराण यांच्यात युद्धविराम लागू झाल्यानंतर आणि प्रारंभीच्या शांतता चर्चेला सुरुवात झाल्यानंतर ही विमाने पाकिस्तानमध्ये आली होती. मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, या विमानांचा वापर चर्चा प्रक्रियेशी संबंधित अधिकारी, सुरक्षा पथके आणि प्रशासकीय कर्मचाऱ्यांच्या ये-जा करण्यासाठी करण्यात आला होता.

मात्र, पाकिस्तानच्या या निवेदनामुळेच अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत. अमेरिकन मीडिया अहवालांनुसार, पाकिस्तानच्या नूर खान एअरबेसवर इराणची लष्करी विमाने तैनात आहेत. यामध्ये इराणी हवाई दलाचे आरसी-१३० विमानही असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. हे विमान गुप्त माहिती गोळा करणे आणि निगराणी ठेवण्यासाठी वापरले जाते. आरसी-१३० हे लॉकहीड सी-१३० हरक्युलिस विमानाचे विशेष लष्करी संस्करण मानले जाते.

अमेरिकन न्यूजने दोन अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याने दावा केला की, अमेरिका-इराण संघर्षादरम्यान पाकिस्तानने शांतपणे इराणी विमानांना आपल्या एअरफिल्डचा वापर करण्यास परवानगी दिली. अहवालानुसार, पाकिस्तान एका बाजूला अमेरिकेशी चांगले संबंध टिकवून ठेवू इच्छित होता, तर दुसऱ्या बाजूला त्याने इराणलाही पाठिंबा दिला.

अहवालानुसार, एप्रिलच्या सुरुवातीला अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबत युद्धविरामाची घोषणा केल्यानंतर काही दिवसांनी तेहरानने अनेक विमाने पाकिस्तानच्या नूर खान एअरबेसवर पाठवली होती. पाकिस्तानने ही विमाने तात्पुरती थांबवण्यात आल्याचे सांगितले. मात्र, टीकाकारांचे म्हणणे आहे की लष्करी गुप्तचर विमानांचे दीर्घकाळ पार्किंग हे सामान्य राजनैतिक प्रक्रियेचा भाग असू शकत नाही.

विशेषज्ञांच्या मते, जर पाकिस्तान खरोखरच इराणच्या लष्करी साधनांना सुरक्षित आश्रय देत असेल, तर त्यामुळे त्याची तटस्थ मध्यस्थ अशी प्रतिमा कमकुवत झाली आहे. यामुळे इस्लामाबाद पश्चिम आशियातील संघर्षात अप्रत्यक्षपणे तेहरानच्या बाजूने उभा असल्याचा संदेशही जाऊ शकतो.

या संपूर्ण प्रकरणानंतर अमेरिकेतही पाकिस्तानच्या भूमिकेबाबत प्रश्न उपस्थित होऊ लागले आहेत. अमेरिकन सिनेटर लिंडसे ग्रॅहम, जे डोनाल्ड ट्रम्प यांचे निकटवर्तीय मानले जातात, यांनी पाकिस्तानच्या मध्यस्थी भूमिकेचा “संपूर्ण आढावा” घेण्याची मागणी केली आहे. त्यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म एक्सवर म्हटले की, पाकिस्तानकडून अशा प्रकारचे पाऊल उचलले जाणे त्यांना आश्चर्यकारक वाटणार नाही, कारण इस्लामाबाद यापूर्वीही इस्रायलविषयी वादग्रस्त विधाने करत आला आहे.

दरम्यान, अहवालानुसार अमेरिकन प्रशासनामध्येही पाकिस्तानच्या विश्वासार्हतेबाबत चिंता वाढत आहे. अहवालात म्हटले आहे की, ट्रम्प प्रशासनातील काही अधिकाऱ्यांना संशय आहे की पाकिस्तान अमेरिकेसमोर इराणची बाजू प्रत्यक्ष परिस्थितीपेक्षा अधिक सकारात्मक पद्धतीने मांडत होता. काही अधिकाऱ्यांचे असेही मत आहे की, पाकिस्तानने तेहरानसोबतच्या चर्चेदरम्यान अमेरिकेची नाराजी योग्य प्रकारे पोहोचवली नाही.

माहितीनुसार, इराणकडून अमेरिकेला पाठवण्यात आलेले उत्तरदेखील पाकिस्तानमार्फत वॉशिंग्टनपर्यंत पोहोचवण्यात आले होते. त्यामुळे आता अमेरिकन प्रशासनामध्ये पाकिस्तानच्या दुहेरी भूमिकेबाबत अविश्वास वाढला आहे.

पाकिस्तान दीर्घकाळापासून अमेरिका आणि इराण या दोन्ही देशांशी संतुलित संबंध ठेवण्याचा प्रयत्न करत आला आहे. मात्र, इराणी लष्करी विमानांच्या उपस्थितीबाबत समोर आलेल्या माहितीनंतर त्याच्या राजनैतिक संतुलनाच्या धोरणावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. विश्लेषकांच्या मते, हा वाद आणखी वाढल्यास पाकिस्तानला अमेरिका आणि पाश्चात्त्य देशांच्या दबावाचा सामना करावा लागू शकतो.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / Priyanka Bansode