- नारायण साव यांना 'दक्षिण भारत शब्द हिंदी सेवी सन्मान' मिळणार

बंगळुरू, 28 सप्टेंबर (हिं.स.) - बंगळुरू येथील ‘शब्द’ या साहित्यिक संस्थेने २०२६ सालासाठीचे आपले प्रतिष्ठित पुरस्कार जाहीर केले आहेत. यावर्षी, ‘अज्ञेय शब्द सृजन सन्मान’ संयुक्तपणे चरित्रकार सुभाष राय आणि कवी-लेखक लीलाधर मंडलोई यांना प्रदान केला जाईल. त्याचबरोबर, भाषा पुरस्कर्ते नारायण साव यांची ‘दक्षिण भारत शब्द हिंदी सेवी सन्मान’साठी निवड करण्यात आली आहे. संस्थेने या वर्षापासून ‘राजस्थान गौरव पुरस्कार’ सुरू करण्याची घोषणाही केली असून, पहिला पुरस्कार जयपूरच्या प्रसिद्ध लोकगायिका सीमा मिश्रा यांना प्रदान केला जाईल.

‘शब्द’चे अध्यक्ष डॉ. श्रीनारायण समीर यांनी सोमवारी सांगितले की, १ लाख रुपये रोख रक्कम असलेला ‘अज्ञेय शब्द सृजन सन्मान’ सुभाष राय यांना त्यांच्या दिगंबर विद्रोहिनी अक्का महादेवी या साहित्यकृतीसाठी आणि लीलाधर मंडलोई यांना त्यांच्या जब से आँख खुली हैं या आत्मचरित्रासाठी दिला जाईल. या दोन्ही साहित्यिकांना प्रत्येकी ५१,००० रुपयांचे रोख पारितोषिक, तसेच पारंपरिक म्हैसूर फेटा, स्मृतिचिन्ह, श्रीफळ आणि अंगवस्त्र देऊन सन्मानित केले जाईल.

‘दक्षिण भारत शब्द हिंदी सेवी सन्मान’साठी नारायण साव यांना सन्मानचिन्हासह २५,००० रुपयांचे रोख पारितोषिक दिले जाईल. ही पारितोषिक रक्कम बेंगळुरू आणि चेन्नई येथून प्रकाशित होणाऱ्या ‘दक्षिण भारत राष्ट्रमत’ वृत्तपत्र समूहाच्या वतीने दिली जात आहे. निवड समितीच्या मते, नारायण साव यांनी ‘पॉवर ग्रिड’च्या दक्षिण विभागाच्या कामकाजात आणि अ-हिंदी भाषिक राज्यांमधील इतर अनेक महत्त्वपूर्ण संस्थांमध्ये हिंदीला संवादाचे प्रभावी माध्यम म्हणून प्रस्थापित करण्यात उल्लेखनीय योगदान दिले आहे.

डॉ. समीर यांनी जाहीर केले की, 'शब्द' संस्था यापुढे दरवर्षी 'राजस्थान गौरव पुरस्कार' प्रदान करेल, ज्यामध्ये एक लाख रुपयांचे रोख पारितोषिक दिले जाईल. हा सन्मान अशा व्यक्तीला दिला जाईल जिने राजस्थानमधील कला, संस्कृती, संगीत आणि समाजसेवा यांसारख्या विविध क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. पहिला पुरस्कार लोकगायिका सीमा मिश्रा यांना प्रदान केला जाईल. त्यांच्या गायनाने आणि लोकसंगीताच्या सादरीकरणाने राजस्थानचे वाळवंटी जीवन आणि गुजरातच्या सीमावर्ती भागांवर खोलवर प्रभाव पाडला आहे, असे निरीक्षण निवड समितीने नोंदवले.

यावर्षी 'अज्ञेय शब्द सृजन सन्मान'साठी ५३ आणि 'दक्षिण भारत शब्द हिंदी सेवी सन्मान'साठी ११ प्रवेशिका प्राप्त झाल्या होत्या. बाबूलाल गुप्ता, श्रीकांत पराशर, नलिनी पोपट, डॉ. उषा राणी राव आणि डॉ. श्रीनारायण समीर यांचा समावेश असलेल्या निवड समितीने प्रवेशिकांचे मूल्यांकन करून एकमताने विजेत्यांची निवड केली.

कर्नाटकातील १२ व्या शतकातील स्वतंत्र बाण्याचे व्यक्तिमत्त्व असलेल्या आणि गूढवादी कवयित्री म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या 'अक्का महादेवी' यांचे जीवन आणि त्यांची शंभर 'वचने' (सुविचार/काव्यरचना) यांचे हिंदीत केलेले रूपांतर महत्त्वपूर्ण असल्याचे निवड समितीने नमूद केले. समितीच्या मते, हे कार्य महिलांच्या जीवनातील संघर्ष आणि बंडखोरीवर लक्ष केंद्रित करून हिंदी चरित्रात्मक साहित्याला समृद्ध करते. त्याचबरोबर, विस्थापित खाण कामगार, दलित, आदिवासी आणि मागासवर्गीयांच्या संघर्षाला वाचा फोडल्याबद्दल लीलाधर मंडलोई यांच्या आत्मचरित्राची दखल घेण्यात आली.

'अज्ञेय शब्द सृजन सन्मान' आणि 'राजस्थान गौरव पुरस्कार' यांच्या रोख पारितोषिकांचे प्रायोजकत्व बंगळुरूस्थित समाजसेवक आणि अज्ञेय यांच्या साहित्याचे जाणकार बाबूलाल गुप्ता व देविका गुप्ता यांची संस्था स्वीकारणार आहे. हे सर्व पुरस्कार १० जानेवारी २०२७ रोजी बंगळुरू येथे होणाऱ्या 'शब्द'च्या वार्षिक महोत्सवात आणि पुरस्कार वितरण समारंभात प्रदान केले जातील.

---------------

हिंदुस्थान समाचार / सुधांशू जोशी